pedagog

Są w historii oświaty eksperymenty, które nie powstają w wyniku  ministerialnych programów, na bazie grantów ani wieloletnich strategii. Rodzą się dlatego, że pojawia się realna potrzeba społeczna, a nauczyciele próbują na nią odpowiedzieć. Tak było w Bartoszycach. W 1956 roku, w okresie politycznej „odwilży”, w Liceum Pedagogicznym nr 2 utworzono klasy ukraińskie. Zainteresowanie było ogromne. W pierwszym roku wpłynęło 240 podań, a przyjęto 70 uczniów. Mieli oni zdobyć maturę i kwalifikacje nauczycielskie, aby później uczyć dzieci z rodzin ukraińskich języka ojczystego, kultury i tradycji. Nie było to jednak „ukraińskie liceum” działające obok polskiej szkoły. Klasy ukraińskie funkcjonowały wewnątrz polskiego liceum pedagogicznego. Uczniowie obu narodowości mieli wspólnych nauczycieli, spotykali się w tej samej szkole i uczestniczyli w jej życiu. Zarazem młodzież ukraińska otrzymała coś w powojennej Polsce wyjątkowego: możliwość uczenia się części przedmiotów w języku o...

  (źródło:  Z głębokim smutkiem żegnamy Wandę Traczyk-Stawską ) Są ludzie, których śmierć zamyka biografię. Są jednak i tacy, których odejście otwiera pytanie, co my zrobimy z pozostawionym nam dziedzictwem. Wanda Traczyk-Stawska należała właśnie do nich.  18 sierpnia 2026 roku, w wieku 99 lat, zmarła  żołnierz Armii Krajowej, harcerka Szarych Szeregów, uczestniczka Powstania Warszawskiego, psycholog, nauczycielka dzieci wymagających szczególnej troski, działaczka społeczna i jedna z najwyrazistszych strażniczek pamięci o Powstaniu, ps. „Pączek”, „Atma”.  W 100-lecie Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie miałem zaszczyt uczestniczyć w wyróżnieniu Wandy Traczyk-Stawskiej polskim odznaczeniem niepaństwowym ECCE HOMO, które jest wyrazem wdzięczności osobom za ich wiarygodność i bezinteresowną służbę na rzecz dobra wspólnego. Podzieliła się ze społecznością akademicką tak przecież wrażliwą na los osób o specjalnych potrzebach edukacy...

  Tylko dwóch studentów z mojego seminarium magisterskiego było zainteresowanych badaniami problemów nastolatków w sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych. Ich prace magisterskie tworzą interesującą mikrofotografię współczesnej adolescencji. Nie są to badania wielkoskalowe, ale punktowe rozpoznania prowadzone przez studentów dociekających problemów bliskich niemal własnemu pokoleniu.  Właśnie dlatego ich ton jest inny niż w pracach dotyczących dziecka w wieku wczesnej edukacji. Tu nie chodzi już o pierwsze wejście w świat instytucji, zabawy, liter, ruchu czy adaptacji, lecz o dramatycznie intensywne pytania: kim jestem, komu mogę zaufać, kto mnie uznaje, kto mnie ocenia, kto mnie kształtuje i przed kim muszę ukrywać część siebie. Pierwsza z prac pokazuje szkołę jako miejsce, które dla części nastolatków nie jest przestrzenią bezpieczeństwa, lecz przestrzenią ryzyka. W doświadczeniach uczniów LGBT+ szkoła jawi się nie tylko jako instytucja nauczania, ale jako środowisko codziennyc...

    Polityka Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego determinowana jest przede wszystkim przez ograniczone, na bardzo niskim poziomie źródła finansowania badań naukowych, pozorowanie troski rządu o ich umiędzynarodowienie, koncentrację zasobów w NCN i NCBiR, natomiast radykalnie pozbawia środków finansowych wspomagających aktywność badawczą pracowników uczelni. Pojawiające się mediach artykuły, informacje o raportach MNiSW odsłaniają to, co dzieje się „pod spodem” tych procesów, a więc niepewność i/lub brak poczucia sensu zatrudnienia w uczelni wyższej, ewaluacja dyscyplin naukowych, jakości kształcenia i zmieniające się kryteria oceniania nauczycieli akademickich, w tym administracyjne zarządzanie niedoborem. Raport "Nauka Polska" (2025) jest technokratyczną optyką rekonstrukcji danych o systemie kształcenia i badań naukowych.  D eklaruje intencje władzy, że finansowanie nauki jest inwestycją w przyszłość, warunkiem konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy oraz pods...

  (Ilustracja:  koncepcja autora, wizualizacja wygenerowana z pomocą AI (ChatGPT / DALL·E), 11 czerwca 2026 r.)      Najpierw był odruch serca. Dworce, hale, szkolne świetlice, mieszkania otwierane dla nieznanych rodzin, pluszaki przynoszone dzieciom, które przyjechały z małym plecakiem, telefonem i pamięcią huku, którego nie dało się wymazać. Polska szkoła — zmęczona, niedofinansowana, wiecznie reformowana — przyjęła dzieci z Ukrainy tak, jak umiała: często bez instrukcji, bez przygotowania, bez wystarczającej liczby specjalistów, ale z elementarnym poczuciem, że nie można odmówić dziecku ławki, zeszytu, obiadu, bezpieczeństwa.      Minęły jednak lata. Wojna trwa, ale jej obecność w polskiej świadomości osłabła. Zmęczenie współczuciem zaczęło wypierać pierwszą solidarność. Dzieci, które kiedyś były „uchodźcze”, „nowe”, „z Ukrainy”, stały się częścią szkolnego krajobrazu. A kiedy ktoś staje się częścią krajobrazu, łatwo przestać go widzieć.  ...

      Pierwsza encyklika papieża Leona XIV - Magnifica humanitas jest postrzegana przede wszystkim jako encyklika o sztucznej inteligencji, choć jej treść i przesłanie są zdecydowanie szersze. Papież podejmuje probę odnowienia katolickiej nauki społecznej wobec „rzeczy nowych” w epoce cyfrowej.  Treść encykliki odzwierciedla w swojej konstrukcji dokument, który jest odwołaniem do Rerum novarum , do „res novae”, do paradygmatu technokratycznego, pracy, prawdy, demokracji, wojny, pokoju i „cywilizacji miłości” . Oficjalna wersja watykańska potwierdza, że encyklika nosi datę 15 maja 2026 r., czyli została wydana w 135. rocznicę Rerum novarum. W istocie dotyczy „troski o osobę ludzką w czasie sztucznej inteligencji”. Leon XIV próbuje w swoim stanowisku wobec AI uczynić to, co Leon XIII wyeksponował w encyklice odnoszącej się do kapitalizmu przemysłowego konieczność podjęcia  w Kościele katolickim refleksji moralnej, społecznej i politycznej w związku z óczesny...

                                                  Motto: „Wojna Rosji z Ukrainą jest wojną o pryncypia. Wartości nie są negocjowalne.” (Rotfeld, 2022) Dotarł do mnie najnowszy numer miesięcznika Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy "Oświata i społeczeństwo" (2026 nr 1), w którym informuje się czytelników o funkcjonowaniu uniwersytetów kształcących kadry nauczycielskie w warunkach trwającej wojny.         Refleksja nad edukacją w warunkach wojny nie może zaczynać się od pytań organizacyjnych ani nawet psychologicznych. Musi rozpocząć się od rozpoznania natury samego konfliktu. Jak pisał Adam Daniel Rotfeld, wojna prowadzona przez Rosję przeciwko Ukrainie nie jest konfliktem terytorialnym ani sporem o strefy wpływów. Jest wojną o wartości, w której stawką są: suwerenność, godność, tożsamość, prawo do istnienia narodu i państwa (R...

      Kilkanaście lat temu ukazał się w Polsce przekład książki Małe jest piękne. Ekonomia z założeniem, że człowiek się liczy autorstwa Ernst Friedrich Schumacher . Kiedy dotarła do mnie najnowsza publikacja prof. Barbara Kromolicka pt. Mała wspólnota – WIELKA SPRAWA. Wspólnota Sióstr Uczennic Krzyża w Szczecinie , natychmiast uruchomiło się skojarzenie z wydaną w 1973 roku książką brytyjskiego ekonomisty, która weszła do kanonu myśli humanistycznej w naukach ekonomicznych. Jej autor dokonał wnikliwej analizy wzrostu gospodarczego drugiej połowy XX wieku w najwyżej rozwiniętych krajach świata, wskazując jednocześnie na jego rewers: narastającą stratyfikację społeczną, ubóstwo, biedę, bezrobocie oraz odczłowieczające warunki pracy. Pedagogika chrześcijańska funkcjonuje jako jedno z wielu znaczących podejść do wychowania i kształcenia, które jest zakorzenione jednocześnie w naukach humanistycznych, społecznych i teologicznych. Spór między pedagogiką chrześcijańską a pedago...