pedagog

  Nie był to łatwy rok kalendarzowy, który jest hybrydą akademickich powinności w semestrze zimowym i letnim roku akademickiego 2024/2025 i zimowym roku akademickiego 2025/2026. Mam świadomość, że mógłbym już od wielu lat nie angażować się akademicko i oświatowo. Tytuł profesora uzyskałem w 1999 roku. Wiele osób po otrzymaniu nominacji zwolniło tempo pracy naukowo-badawczej, dydaktycznej i organizacyjnej w części lub całości.  Nie jestem wyjątkiem wśród naukowo aktywnych, bo na szczęście większość profesorów mojej generacji kontynuuje swoją pasję badawczą, wspiera pedagogicznie twórczość oświatową znakomitych nauczycielek/-li, pedagogów, pracowników socjalnych, służb resocjalizacyjnych, terapeutycznych itp.  Każdy rozlicza się przede wszystkim przed sobą, bo osoby zawistne, toksyczne, wypalone zawodowo, leniwe, cyniczne, nekrofilne, "zaradne inaczej", uciekające od wolności (za Frommem), zadżumione ideologicznie itp. wcale nie cieszą się naszą aktywnością, toteż podejmowa...

  W nowoczesnych demokracjach odwołanie do ekspertów uchodzi za znak odpowiedzialności. „Procesy”, „konsultacje”, „nabór specjalistów” mają uspokajać opinię publiczną i świadczyć o racjonalności decyzji. Problem zaczyna się wtedy, gdy  eksperci nie ograniczają władzy, lecz ją osłaniają . Wówczas nie mamy do czynienia z merytokracją, lecz z jej symulacją. Reforma26 wraz z towarzyszącym jej naborem ekspertów do nowych podstaw programowych jest dobrym przykładem tego mechanizmu. Pierwszy sygnał ostrzegawczy jest fundamentalny:  decyzja o zmianie podstaw programowych została ogłoszona zanim pojawili się eksperci . Nabór nie dotyczy pytania  czy  zmieniać podstawy, ani  czy  jest to najlepszy instrument polityki edukacyjnej. Dotyczy wyłącznie pytania  jak  je napisać. Eksperci zostają więc zaproszeni  do realizacji decyzji politycznej , a nie do jej oceny. Ich rola ma charakter wykonawczy, nie krytyczny. Wiedza nie pełni funkcji hamulca – peł...

  Naukowcom w 2026 roku można życzyć wielu rzeczy, które są istotne dla ich pracy i życia: Przede wszystkim - przełomowych odkryć  i satysfakcji z badań, które posuwają naprzód naszą wiedzę. Niech ich ciekawość prowadzi do odpowiedzi na ważne pytania, a czasem do jeszcze lepszych pytań. Warto życzyć im zdecydowanie lepszych warunków pracy , które pozwolą spokojnie planować długoterminowe projekty bez ciągłego stresu o granty i niepewności jutra. Dobrze by było, gdyby mogli skupić się na nauce, a nie na walce o środki.  Wraz z AI życzymy nauczycielom akademickim  godnych płac , żeby nie musieli łączyć etatów akademickich z dorabianiem gdzie indziej lub wyjeżdżać za granicę, m niejszej biurokracji  i uwolnienia od absurdów systemu parametryzacji, który zmusza do publikowania "pod wskaźnik" zamiast robienia rzetelnej nauki oraz r ealnej infrastruktury badawczej  - sprzętu, laboratoriów, dostępu do baz danych. Owocnej współpr...

  Raport IBE-PIB z badań PIAAC 2023 jest poprawny metodologicznie, ale politycznie i ustrojowo „wyczyszczony”. W zestawieniu z oryginalnymi raportami OECD (Skills Outlook, Reader’s Companion, analizy porównawcze PIAAC–PISA) widać wyraźnie różnicę nie w danych, lecz w tym, co się przemilcza  w Polsce  na temat wykształcenia osób dorosłych .  Raport z międzynarodowych badań poziomu wykształcenia i kompetencji dorosłych PIAAC (Programme for the International Assessment of Adult Competencies), który uwzględnia także Polskę,    przeszedł niemalże bez społecznego oddźwięku, gdyż dokonany przez pracowników IBE przekład wynikał z urzędowego obowiązku. Skoro ze środków publicznych sfinansowano jego przeprowadzenie, to należało opublikować wyniki, co też uczyniono: Sitek, M., Penszko, P. (2025). Umiejętności na polskim rynku pracy. Raport tematyczny z badania PIAAC 2023. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy; Sitek, M., Pokrope...

  Jednym z najbardziej krytycznych wniosków PIAAC dla Polski jest niski udział dorosłych w kształceniu formalnym i pozaformalnym, szczególnie niski wśród osób o niskich kompetencjach. Potwierdza to mechanizm samowykluczenia, w efekcie którego osoby najbardziej potrzebujące dokształcania, najrzadziej w nim uczestniczą, a to zjawisko utrwala kompetencyjną polaryzację rynku pracy.     Raport IBE wielokrotnie podkreśla niską motywację respondentów, problemy z doborem próby, a także niedoszacowanie wyników. Wymienione zastrzeżenia metodologiczne pełnią tu jednak funkcję amortyzatora odpowiedzialności systemowej płatnika badań i zwierzchnictwa MEN wobec IBE. Nie pada bowiem pytanie,  dlaczego właśnie w Polsce motywacja była niska? Czy brak zaufania do państwa i instytucji publicznych nie jest elementem tego problemu?  OECD w innych krajach łączy zaangażowanie respondentów z kulturą instytucjonalną, zaś IBE t...

Oś sporu o edukację obywatelską w Polsce od 2024 roku nie dotyczy tego, czy wychowywać do demokracji, lecz w jaki sposób to czynić, w jakim zakresie, i czy szkoła nie naruszy granicy neutralności światopoglądowej. Można go sprowadzić do trzech napięć: 1.    edukacja obywatelska vs. indoktrynacja polityczna, 2.    kompetencje obywatelskie vs. aktywizm, 3.    neutralność szkoły vs. formowanie postaw publicznych. W tej perspektywie edukacja obywatelska nie powinna polegać na wprowadzaniu uczniów w bieżące spory polityczne, lecz na kształtowaniu kompetencji uczestnictwa w sferze publicznej poprzez doświadczenie współdziałania, komunikacji i odpowiedzialności począwszy przede wszystkim od ich obecności w szkole. Tak rozumiana edukacja pozwala odróżnić wychowanie obywatelskie od aktywizmu politycznego, a jest to rozróżnienie kluczowe dla współczesnych debat o roli szkoły nie tylko w Polsce, ale każdym kraju demokratyczny...

Jeszcze przed Świętami Bożego Narodzenia współpracownicy Pani Profesor Katarzyny Olbrycht z Uniwersytetu Śląskiego - Wydziału Sztuki i Nauk o Edukacji w Cieszynie zorganizowali seminarium z okazji półwiecza pracy naukowej i dydaktycznej znakomitej Uczonej, której wkład w rozwój pedagogiki kultury i teorii wychowania estetycznego oraz pedagogiki ogólnej jest niezwykle cenny, a co ważne - ponadczasowy.    Niestety, nie mogłem osobiście uczestniczyć w spotkaniu z Jubilatką, toteż nie mogę podzielić się tym, o czym mówiła w trakcie tego seminarium. Na szczęście współpracowniczki i wypromowane przez Panią Profesor kontynuatorki Jej szkoły badawczej przygotowały tom, którego tytuł najlepiej oddaje zakres dociekań naukowych i metodologii badań humanistycznych prof. K. Olbrycht.    W czasach deprecjonowania autorytetów, badania aksjologiczne, stanowiąc o trwałości cywilizacji i polskiej kultury, były i nadal są darem dla tych, którzy mieli czy aktualnie mają możliwoś...