pedagog

  Analiza recenzji sporządzonych w postępowaniach profesorskich i habilitacyjnych z nauk społecznych wskazuje, że nie w każdej z dyscyplin ukształtował się spójny zestaw kryteriów pozytywnych czy negatywnych, na podstawie których recenzenci oceniają pozytywnie czyjeś osiągnięcia czy odmawiają uznania ich kandydatom wybitności naukowej czy znaczącego wkładu w rozwój danej dyscypliny. Nie chodziło tu o brak kompetencji czy aktywności organizacyjno-dydaktycznej, lecz o niespełnienie wymogów naukowości w ścisłym tego sowa znaczeniu.  Zdaniem recenzentów, o sformułowaniu przez nich negatywnej konkluzji najczęściej przesądza brak autorskiego wkładu teoretycznego i metodologicznego autora publikacji w danej dyscyplinie naukowej oraz potwierdzenia ich międzynarodowego wpływu (np. w recepcji literatury światowej). Zwraca się uwagę na n iewielką znajomość najnowszych teorii naukowych oraz ograniczenie kwerendy literatury do krajowych źródeł wiedzy, w tym odległych w czasie jej pows...

  Uczestniczyłem w kongresie naukowym jednej z dyscyplin nauk społecznych. Dość długo przygotowywałem się do wystąpienia, skoro miałem mówić o roli krytyki naukowej uwzględniając jednak - czego nie mogli spodziewać się jego uczestnicy - treść i formę recenzji profesorskich z tej dyscypliny. Dzisiaj, każdy może tego dokonać, o ile tylko chce i nie obawia się, że upublicznienie danych mogłoby w jakimś stopniu jej/jemu zaszkodzić.  Mnie jest znacznie łatwiej, bo mogę bez obaw o możliwe a ukryte sankcje szczerze podzielić się wiedzą, jaka wynika z danych jakościowych, jakimi są przecież opublikowane recenzje wniosków doktorskich, habilitacyjnych czy profesorskich. Kto jednak tym się interesuje?  Dla mnie było istotne podzielenie się z kadrą akademicką danej dyscypliny naukowej tym, co można odczytać z treści recenzji, które napisali także uczestniczący w tym kongresie czy też nieobecni, ale czyniący w najlepszej wierze i w zgodzie z własnym doświadczeniem badawczym to, co jes...

  Są chwile w dziejach, gdy słowo „humanistyka” brzmi jak echo z przeszłości, jakby należało do świata, który już się rozpadł. Profesor filozofii edukacji i kultury Lech Witkowski, w swoim studium Eseje zbuntowane. Horyzont metahumanistyki i transdyscyplinarności (Kraków, 2025), nie ukrywa bólu wobec tej utraty. Pisze o zapaści, o dramatycznym spłyceniu refleksji, o specjalistach, którzy zamienili uniwersytet w biuro pomiarów i awansów. Jego bunt nie jest aktem destrukcji, raczej jest to gest ratunkowy, próba ocalenia duchowego sensu universitas, w którym człowiek nie tylko „pracuje naukowo”, lecz doświadcza własnego człowieczeństwa w obliczu świata, który cierpi. Zbiór esejów nie jest buntem przeciw humanistyce, lecz przeciw humanistom, bo od lat autor przyjmuje w swoich rozprawach postawę paternalistyczną wobec innych. Witkowski nie ma złudzeń. Kryzys, o którym pisze, nie jest systemowy, lecz kryzysem postaw in abstracto. Jego zdaniem: „To nie humanistyka się skompromitowała, l...

(źródło: facebook_1709118918621_7168564316849163629.jpg)    W kształceniu studentów doświadczam analfabetyzmu funkcjonalnego młodych dorosłych. Być może jest to spowodowane ich wygodnictwem, przyzwyczajeniem do tego, że zamiast samemu się wysilić i poświęcić na coś czas, najłatwiej jest wysłać maila, sms lub zadzwonić, by ktoś za nich wykonał zadanie poświęcając swój czas. Tego typu  postawa sprawia, że ograniczony jest udział tych osób w życiu obywatelskim i  kulturalnym. Zdają się na bycie prowadzonymi przez innych, są zewnątrzsterowni.  W 1987 roku we Francji określono to zjawisko nawet mianem  choroby społecznej , gdyż osoby doświadczające analfabetyzmu funkcjonalnego mogą przeżywać wstyd, ukrywać brak umiejętności, a tym samym nie rozwijają się kulturowo. Prowadzi to u nich do zaniku umiejętności komunikacji oralnej. Osoby nim dotknięte stają się kulturowo upośledzone, „nieme”. W szkolnictwie wyższym przykładem analfabetyzmu funkcjonalnego, które ...

        "Oryginalność to akt twórczej destrukcji" - jak twierdzi Joseph Schumpeter (za: Grant, 2017, s. 33). Każda innowacja nienaśladowcza ma charakter pozytywnej destrukcji. Tak w edukacji szkolnej, jak i w szkolnictwie wyższym, a nawet w  nauce nie ma innowacji, jeśli nauczycielom brakuje odwagi. Ta zaś wcale nie musi pomniejszać wartość  dotychczasowych rozwiązań innych nauczycieli czy naukowców, tym bardziej metod powszechnie zakorzenionych w systemie kształcenia. Ważne, by proponowana zmiana wnosiła nowe, odmienne podejście do edukacji czy badań naukowych.  Każda tego typu zmiana niesie z sobą ryzyko braku akceptacji większości, a więc tych, którzy już oswoili się z określonymi rozwiązaniami i uznali je za wystarczające w ich pracy. Lęk, obawy otoczenia, współpracowników są czymś naturalnym, toteż nie należy podważać sensu dotychczasowych metod i form czyjejś pracy. Istotne jest  to, by była możliwość równoległego działania oryginalnego, odm...

  Od 2021 roku śledzę wyniki organizowanego w Niemczech ogólnokrajowego konkursu na najlepsza szkołę w roku. Twórczej rywalizacji patronuje Prezydent tego kraju, zaś fundatorem nagród finansowych dla wyróżnionych i zwycięzców jest Fundacja "Robert Bosch Stiftung GmbH" oraz Fundacja "Heidehof". Każdego roku organizatorzy konkursu  określają priorytety programowo-dydaktyczne, które będą przedmiotem oceny jury konkursu "Schulpreis". Nie jest tak istotna wysokość nagrody finansowej dla szkoły, jak uzyskany tytuł a wraz z nim nobilitacja placówki oświatowej w kraju. Szkolnictwo w Niemczech jest zdecentralizowane. W każdym kraju związkowym (Landzie) działa regionalne ministerstwo kultury czy ministerstwo kultury i edukacji zarządzające oświatą publiczną i wspierające finansowo, organizacyjnie wszystkie placówki edukacyjne, by mogły one jak najlepiej, tzn. nowocześnie i w trosce o uczniów realizować założone funkcje.  Konkurs trwa od 2006 roku, dzięki czemu można...

    Dzisiejszy wpis jest refleksją nad współczesnymi strategiami i kulturą cyfryzacji edukacji w Europie Środkowej. Odwołuję się w nim do własnej analizy wybranych raportów i dokumentów z lat 2024–2025: Forum Bildung Digitalisierung (KonfBD25), „Smartphone-Nutzung an Schulen”, „Higiena cyfrowa dorosłych 2025” (Magdalena Bigaj, Magdalena Woynarowska, Mariusz Panczyk), „Jak radzić sobie ze zmianą w cyfrowym świecie” (Fundacja Orange, 2024) oraz „Generatywna AI w edukacji” (red. Pyżalski, 2025). Ich wspólnym mianownikiem jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: czy technologia w edukacji wzmacnia ludzką podmiotowość, czy ją rozprasza? Analiza pokazuje trzy różne drogi: niemieckojęzyczny projekt suwerenności cyfrowej, polski etap higieny cyfrowej oraz – coraz wyraźniej – narodziny refleksji etyczno-pedagogicznej wobec generatywnej sztucznej inteligencji. Europa niemieckojęzyczna koncentruje uwagę na suwerenności cyfrowej obywateli. W Niemczech, Austrii i Szwajcarii cyfryzac...