O kolejnym wernisażu malarskim profesora Janusza Kierenki z UMCS w Lublinie

 

Dziś ma się odbyć kolejny wernisaż dzieł malarskich profesora Janusza Kirenki, pedagoga specjalnego z UMCS w Lublinie. Chciałbym przy tej okazji wrócić do tytułu jednej z jego wcześniejszych wystaw - Powidoki. Jest w tym słowie coś, co dobrze oddaje doświadczenie obcowania z malarstwem. Od obrazu można odejść, a przecież przez jakiś czas nadal się go widzi. Czasem wraca tylko plama koloru albo skrawek krajobrazu, któremu przed chwilą poświęciliśmy ledwie kilka sekund.

Na wystawie Powidoki w lubelskiej Galerii Art Brut w 2023 roku Kirenko pokazał trzydzieści dwie olejne miniatury inspirowane pejzażami Jana Stanisławskiego. Wernisaż połączył z wieczorem autorskim tomu Tropy. To sąsiedztwo obrazów i wierszy wydaje mi się szczególnie trafne. W haiku, które Kirenko uprawia od lat, na cały krajobraz bywa miejsce w trzech wersach. W miniaturze malarskiej podobną pracę wykonuje kilka plam barwnych. W obu formach trzeba umieć rozpoznać, który szczegół wystarczy, by przywołać to, co rozciąga się poza kadrem albo poza ostatnim wersem. (Galeria Art Brut – „Powidoki”)

Dwa lata później w tej samej Galerii Profesor pokazał cykl …stojąc. Oniryczne tropy. Tematem dwudziestu pięciu obrazów były zanikające akweny i pamięć o miejscach, przez które płynęła woda. Ile z dawnej rzeki zostaje w krajobrazie, kiedy znika jej nurt? Ile zostaje w człowieku, który pamięta ją sprzed lat? W tym cyklu pejzaż można odczytać jako próbę namalowania śladu po czymś, co kiedyś było częścią czyjejś codzienności. (Galeria Art Brut – „…stojąc”)

Janusz Kirenko od młodości żyje z niepełnosprawnością ruchową będącą następstwem wypadku. Maluje pędzlem trzymanym w ustach. Ten szczegół przyciąga uwagę i budzi uznanie dla jego warsztatu. W galerii warto dać sobie czas na drugie spojrzenie. Za pierwszym razem nasuwa się pytanie, jak artysta prowadzi pędzel. Za drugim można się zastanowić, dlaczego wybrał tak mały format albo co sprawia, że obraz dawnego akwenu przywołuje w pamięci miejsce z naszego własnego życia. Wtedy zaczyna się rozmowa z Artystą.

Jako pedagogowi bliskie jest mi pytanie, które profesor Kirenko stawia w jednym z artykułó p.t. Narodziny rehabilitacji jako nauki i jej wpływ na poprawę życia i pracy osób z niepełnosprawnościami. Co właściwie ma się zmienić w życiu człowieka dzięki rehabilitacji? Odpowiedź obejmuje sprawność ciała, ale sięga też do życia rodzinnego, edukacji, pracy i uczestnictwa w życiu społecznym. Dlatego w polskiej tradycji rehabilitacji Kirenko przypomina cztery zasady. Pomoc powinna być powszechnie dostępna, wcześnie podejmowana, ciągła i kompleksowa. Powszechność oznacza, że prawo do rehabilitacji przysługuje człowiekowi niezależnie od wieku, rozpoznania czy rokowań.

Z tej perspektywy widać również, ile pracy ma do wykonania środowisko codziennego życia. Można zwiększyć czyjąś samodzielność dzięki odpowiedniemu urządzeniu, a zarazem ograniczyć ją schodami u wejścia do budynku. Można otworzyć drzwi instytucji, a później w rozmowie zwracać się wyłącznie do osoby towarzyszącej. Pierwszy przykład dotyczy dostępności przestrzeni, drugi uznania, że człowiek sam może powiedzieć, czego potrzebuje i w czym chce uczestniczyć. Oba dotyczą jakości jego codziennego życia.

W innym z wielu artykułów zatytułowanym - Człowiek w sytuacji niepełnosprawności – nowe spojrzenie, a napisanym wspólnie z Anną Bieganowską-Skórą, ważne jest dla J. Kiernki już samo słowo sytuacja. Kieruje bowiem naszą uwagę ku warunkom, w jakich człowiek się uczy, pracuje i spotyka z innymi. Uświadamia nam, jak łatwo nasze otoczenie społeczno-kulturowe wyprowadza z wiedzy o jednym ograniczeniu sąd o całej osobie. Wówczas ktoś, kto potrzebuje pomocy w określonej czynności, może być traktowany tak, jakby potrzebował jej również w podejmowaniu własnych decyzji. Nawet życzliwość przybiera wtedy protekcjonalną formę. W języku, którego broni J. Kirenko, pierwszeństwo ma osoba. W praktyce wyraża się ono w tym, że ma ona wpływ na sposób udzielania jej wsparcia i na to, co dzięki niemu może robić.

Na wystawie ta sama uważność ma bardzo konkretny wyraz. Można zapytać Janusza Kirenkę o sposób malowania. Można też zapytać go o Stanisławskiego, o wybór miniatury albo o rzekę, malownicze pejzaże, która powracają w jego obrazach. W tych pytaniach jest miejsce na rozmowę o jego decyzjach, upodobaniach i wyobraźni. To właśnie interesuje mnie w spotkaniu z profesorem Kirenką jako artystą. O tym, ku czemu zwróci się nasza uwaga, decyduje tym razem on sam, wybierając to, co pokaże nam na obrazach.

Na dzisiejszym wernisażu życzyłbym każdemu takiego spotkania choćby z jednym płótnem. Takiego, po którym następnego dnia, mijając znajomy brzeg, pole albo skrawek nieba nad miastem, zobaczy się coś, co dotąd umykało naszej uwadze. 

 

(we współpracy z AI. ChatGPT 5)