Funkcje tablic pamiątkowych na uniwersytetach

 

Uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej śp. ks. prof. dr. hab. Mariana Nowaka

Tablice upamiętniające uczonych, umieszczone przed aulami dydaktycznymi, wpisują w codzienne doświadczenie studiowania pamięć o wybitnych badaczach. Mija się je w drodze na wykład, podczas egzaminu czy inauguracji. Ich usytuowanie ma znaczenie, bo łączy biografię konkretnej osoby z miejscem, w którym kolejne pokolenia podejmują własną pracę intelektualną. 

Uczelnie dają w tej formie wyraz wdzięczności wobec tych, których słuchali wykładów, dojrzewali pod ich opieką lub z nimi współtworzyli życie i dokonania akademickie. Umieszczając tablicę przed aulą, salą dydaktyczną, powierzają tę pamięć także studentom, którzy nigdy nie poznali uczonej/uczonego, a dziś przychodzą się uczyć w tym samym miejscu. 

Takie tablice pełnią zatem kilka powiązanych funkcji:

• Upamiętniają osobę i jej dokonania. Uczelnia publicznie wyraża wdzięczność za wkład uczonego w rozwój dyscypliny, kształcenie studentów kadr akademickich.
• Nadają miejscu historyczną tożsamość. Przywołują ludzi, którzy tworzyli uczelnię, i pozwalają dostrzec ciągłość między ich pracą a dzisiejszym życiem instytucji.
• Mogą oddziaływać osobotwórczo. Konkretna biografia pozwala rozmawiać o etosie akademickim poprzez decyzje uczonej/uczonego, jej/jego stosunek do studentów, rzetelność badawczą czy odwagę w obronie niezależności myślenia. Tak określona wartość tablicy zależy od tego, czy wspólnota potrafi opowiedzieć, jak te wartości przejawiały się w jej/jego działaniu.

Ujawniają, kogo uczelnia uznaje za godnego publicznej pamięci. Wybór upamiętnianych osób oraz treść inskrypcji mówią również o samej instytucji. Pokazują, jakie zasługi dostrzega i które doświadczenia z własnej historii przekazuje kolejnym pokoleniom.

Szczególny sens ma tablica przy auli, w której uczony rzeczywiście wykładał lub prowadził seminaria. Student może wtedy powiązać poznawaną historię z miejscem własnej nauki. Krótka inskrypcja mówiąca, co uczony wniósł do nauki i życia uczelni, może dać więcej do myślenia niż długa lista godności.

W dniu 28.10.2026 roku w Instytucie Pedagogiki KUL w Lublinie miała miejsce uroczystość nadania imienia Księdza Profesora Mariana Nowaka sali C-506 oraz odsłonięcia upamiętniającej tablicy. Nie mogłem uczestniczyć w tym wydarzeniu, ale jestem niezmiernie wdzięczny pracownikom naukowym i administracyjnym Instytutu, że uhonorowali tablicą pamięć o wybitnym Uczonym, którego twórczość, dzieła monograficzne, liczne artykuły, wystąpienia na najważniejszych konferencjach krajowych i międzynarodowych ks. prof. Mariana Nowaka stanowią niepowtarzalny wkład w rozwój nauk pedagogicznych, nauk o rodzinie, nauk teologicznych oraz nauk o zdrowiu.

    Zmarły Pedagog cieszył się najwyższym zaufaniem w środowisku akademickim, o czym świadczył systematyczny wybór Jego osoby na członka KNP PAN. Jego wkład w rozwój polskiej pedagogiki był unikalny, niepowtarzalny, wybitny, toteż został członkiem nowo powołanej w 2019 roku Rady Doskonałości Naukowej, w której reprezentował pedagogikę jako dyscyplinę naukową. Władze tego organu nie zapomniały o Profesorze, który współtworzył standardy oceniania wniosków w sprawach o nadanie tytułu profesora. Opiniował także odwołania nauczycieli akademickich, którym stosowny organ odmówił nadania stopnia naukowego doktora czy doktora habilitowanego.

Nie ma w kraju uniwersytetu państwowego, w którego wydarzeniach z zakresu naukowej pedagogiki nie brałby udziału ks. M. Nowak. Chlubiliśmy się Jego obecnością, znakomitymi wystąpieniami i kolejnymi publikacjami. Byłem recenzentem wydawniczym kilku najważniejszych dzieł ks. M. Nowaka, podziwiając Jego erudycję, genialną znajomość literatury zachodniej, fenomenalną umiejętność budowania syntez, a także prowadzenia krytycznych analiz.

Będziemy przez kolejne lata studiować i analizować rozprawy naukowe ks. Profesora, nawiązując do ich najważniejszych tez dotyczących pedagogiki religijnej i pedagogiki ogólnej. Wybitny Uczony rozwinął podstawy wychowania religijnego jako integralną część formacji osobistej, prowadził badania nad relacją między wiarą, kulturą a procesami edukacyjnymi oraz analizował rolę wartości chrześcijańskich w kształtowaniu osobowości dzieci, młodzieży i dorosłych. W tym obszarze studiów ks. prof. M. Nowak po przemianach ustrojowych 1989 roku przyczynił się do zmian w katechetyce, opracowując koncepcje nauczania religii z uwzględnieniem współczesnych teorii pedagogicznych, a także badając skuteczność różnych metod kształcenia.

x. Profesor Marian Nowak stworzył oryginalną koncepcję pedagogiki ogólnej, w ramach której rozwinął personalistyczne teorie kształcenia i wychowania oparte na filozofii personalizmu chrześcijańskiego. Analizował problemy współczesnego wychowania w kontekście zmian społecznych, a także zajmował się pedagogiką rodziny i jej rolą w procesach wychowawczych. Wydał znakomite studium o pedagogicznym profilu nauk o wychowaniu, które adresował do uczelni kształcących na kierunku pielęgniarstwa. 

Dramatyczny w skutkach akt terroru w Krakowie w dn. 7 listopada br. jeszcze bardziej uwydatnił społeczeństwu, że lekarze ratujący życie rannym osobom mieli wsparcie w posłudze służebnej właśnie pielęgniarek. Ich profesjonalizm ma swój wyjątkowo wychowawczy i rezyliencyjny profil, bo to one troszczą się na co dzień o dobrostan odzyskujących siły i zdrowie pacjentów, pensjonariuszy placówek opiekuńczych i pomocowych.   

Przedwcześnie odszedł wybitny myśliciel, humanista, badacz współczesnej myśli w kilku dziedzinach nauk, autor oryginalnych rozpraw, których treść, struktura, bogactwo źródeł są dla kolejnych pokoleń wyzwaniem i zobowiązaniem, by nie tylko o tym nie zapomnieć, ale dostrzec konieczność kontynuowania badań podstawowych, fundamentalnych dla pedagogiki i nauk z nią współpracujących.  

Wspaniale, że Tablica Pamiątkowa x. prof. Mariana Nowaka będzie nie tylko dla współczesnych, ale i dla kolejnych pokoleń studentów i nauczycieli akademickich trwałym dowodem pasji Uczonego, dla którego prowadzenie badań naukowych wpisywało się w najwyższe standardy metodologii nauk, w tym pedagogiki uprawianej w nurcie personalizmu chrześcijańskiego. 

Miał bowiem rację, że "(...) lepiej będziemy mogli zrozumieć specyficzne znaczenie wychowania dzięki pogłębionym badaniom nad problematyką etyczności osoby, zwłaszcza w kontekście pluralizmu stylów życia, modeli zachowań itp. "2004, Rocznik Pedagogiczny, vol.27, s. 56).