Integralność osoby – horyzontalny i wertykalny wymiar edukacji

 

(źródło: Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Integralność osoby – horyzontalny i wertykalny wymiar edukacji” 27 X 2026 )

Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Integralność osoby – horyzontalny i wertykalny wymiar edukacji”, która odbyła się 27 października 2026 roku na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, stworzyła przestrzeń do namysłu nad podstawowym pytaniem pedagogiki: jak wspierać rozwój człowieka, zachowując szacunek dla jego osobowej jedności? Organizatorzy zaprosili do refleksji nad tym zagadnieniem naukowców i studentów, by w kontekście wyzwań zglobalizowanego świata, w tym immersji, algorytmiczności i transhumanizmu podzielili się wynikami badań i osobistym namysłem.

Podejmowane kwestie łączyła troska o to, by edukacja sprzyjała integrowaniu wiedzy, doświadczeń, relacji i wartości w życiu osoby. Powracały zatem personalistyczne podstawy wychowania integralnego, a także kategorie transgresji i transcendencji. Pozwalały one rozpatrywać rozwój człowieka zarówno w wymiarze jego uczestnictwa w świecie społecznym i kulturowym, jak i w perspektywie przekraczania własnych ograniczeń oraz poszukiwania ostatecznego sensu istnienia.

Ważnym kontekstem tych rozważań była transformacja cyfrowa. Technologie informacyjno-komunikacyjne współtworzą środowisko życia młodych pokoleń, wpływając na sposoby poznawania świata, komunikowania się i budowania więzi. Immersja we współczesnych przestrzeniach edukacyjnych może otwierać nowe możliwości rozwoju, ale wymaga też namysłu nad warunkami zachowania podmiotowości, samodzielności sądu i odpowiedzialności.

W wystąpieniu księdza dziekana prof. UPJP2 Jacka Siewiory przywołane zostało przemówienie papieża Leona XIV wygłoszone 25 września 2026 roku w siedzibie UNESCO w Paryżu. Papież upomniał się o ochronę ludzkiej godności w świecie przemian technologicznych. Podkreślał, że rozwój sztucznej inteligencji wymaga odniesienia do pytań o człowieczeństwo, sens życia i odpowiedzialność. Zdolności techniczne powinny służyć osobie oraz dobru wspólnemu, a edukacja pomagać w kształtowaniu postawy odpowiedzialnego uczestnictwa w historii.

Do edukacyjnych warunków integralnego rozwoju odniósł się prof. Stefan M. Kwiatkowski, wskazując na procesy dezintegracji w polskim szkolnictwie. Szkoła, która ma łączyć wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne uczniów, przez swoją organizację oraz wykonywanie zaleceń administracji oświatowej może utrwalać ich rozdzielenie. Szczególnie wyraźnie ujawnia się to w podziale kształcenia na przedmioty, któremu nie zawsze towarzyszy ukazywanie związków między poznawanymi zjawiskami.

Świat nie jest przecież podzielony na przedmioty szkolne. Tymczasem już od czwartej klasy szkoły podstawowej uczniowie poznają go w ramach odrębnych obszarów nauczania. Taki porządek ułatwia organizację pracy szkoły i odpowiada specjalizacji nauczycieli, lecz wymaga świadomego wysiłku integrowania treści. Są nauczyciele, którzy podejmują go, angażując uczniów w rozwiązywanie problemów przekraczających granice poszczególnych przedmiotów.

W tej perspektywie szczególnego znaczenia nabiera samodzielne zdobywanie, selekcjonowanie i aktualizowanie wiedzy. Uczeń powinien mieć możliwość włączania nowych treści we własne struktury poznawcze, dostrzegania zależności oraz pytania o przyczyny zjawisk. Wiedza faktograficzna zyskuje bowiem znaczenie dzięki rozumieniu tego, dlaczego coś się dzieje i jakie wywołuje następstwa.

Ks. prof. Stanisław Dziekoński podjął problem integralności z perspektywy wychowania do wiary. W spotkaniu horyzontalnego i wertykalnego wymiaru rozwoju dostrzegł symbolikę krzyża: oba wymiary przecinają się w życiu osoby i współtworzą jej tożsamość. Relacje z innymi ludźmi, codzienne doświadczenia i aktywność w świecie pozostają w związku z duchowym poszukiwaniem sensu.

Transformacja cyfrowa przynosi w tym zakresie nowe możliwości. Ułatwia dostęp do treści biblijnych, katechez i rekolekcji, umożliwia ewangelizację przez media społecznościowe oraz budowanie wspólnot modlitewnych w sieci. Dostępność treści wymaga jednak umiejętności ich rozpoznawania i oceniania. Wychowaniu powinno zatem towarzyszyć rozwijanie krytycznego myślenia, odpowiedzialności za słowo, kultury dialogu i szacunku dla innych. Szczególnego znaczenia nabierają dojrzałość sumienia oraz wrażliwość moralna, dzięki którym zasoby informacji mogą służyć pogłębianiu mądrości.

Antropologiczne podstawy tych rozważań uwydatnił Mikołaj Krasnodębski, przywołując pedagogikę realistyczną swojego mistrza, prof. Mieczysława Gogacza. W tym ujęciu punktem wyjścia pedagogiki jest filozoficzne rozpoznanie człowieka jako osoby. Dopiero na tej podstawie można uzasadniać cele wychowania oraz sposoby chronienia osobowego rozwoju i relacji międzyludzkich. 

Pedagogika ochrony, związana z metanoią — przemianą myślenia i postępowania — akcentuje prymat osoby przed rzeczą. Jej wymiar aretologiczny wskazuje na znaczenie rozwijania sprawności i cnót, dzięki którym człowiek urzeczywistnia swoje możliwości.

Przywołane wystąpienia pozwalały spojrzeć na integralność osoby jako zasadę przenikającą cały proces edukacji. Wiąże się z nią pytanie o spójność poznawania, przeżywania i działania, o relację między wiedzą a odpowiedzialnością oraz między uczestnictwem w świecie a duchowym wymiarem istnienia. 

Tak rozumiana integralność zobowiązuje pedagogikę do badania warunków, w których człowiek może rozwijać się jako podmiot własnego życia, pozostając zarazem odpowiedzialnym uczestnikiem wspólnoty.