Czym były "prohibity" nie tylko w bibliotekach uniwersyteckich?

 

Okazuje się, że „prohibitum” w PRL nie miało jednego, ogólnopolskiego znaku typu „OCENZUROWANO”. Książka mogła wyglądać zupełnie zwyczajnie. O tym, że została wyłączona z normalnego obiegu bibliotecznego, świadczyły przede wszystkim oznaczenia biblioteczne, specjalna sygnatura, naklejka albo adnotacja oraz sposób przechowywania.

Według  wykazu książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu” z dniem 1 października 1951 r.  usuwano je z normalnego obiegu. Zawierał on ponad 2 tysiące tytułów, która to lista była później rozszerzana. Natomiast sam egzemplarz książki mógł być oznaczony znacznie dyskretniej. 

Bardzo ciekawy jest przykład Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, gdzie na książce, rewersie i karcie katalogowej umieszczano adnotacje typu „dzieło zastrzeżone” albo „zastrzeżone do czytelni”. Prohibita oznaczano tam również niebieską naklejką i zamykano w specjalnej szafie. Karty katalogowe wycofanych druków znajdowały się w osobnym katalogu, a osobny inwentarz przechowywano pod kluczem.

W innych bibliotekach stosowano inne rozwiązania. W Bibliotece Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego zamiast słowa prohibita przyjęto nazwę „Pozycje Wydzielone” — PW. Książki otrzymywały sygnaturę PW, a kolekcję trzymano w zamkniętych szafach; dostęp był ograniczony przede wszystkim do pracowników naukowych.

Co jest szczególnie interesujące, Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego zachowała część własnego dawnego księgozbioru zastrzeżonego. BUŁ podaje wprost, że zbiór ten nazywano „prohibita” lub „rezerwa”, a został on wydzielony pod koniec lat 40. Niewielką jego część pozostawiono po 1989 r. właśnie jako świadectwo istnienia takich zbiorów.

Oddział Zbiorów Specjalnych podaje nawet film „Książki pod specjalnym nadzorem BUŁ” i wskazuje osobę odpowiedzialną za zbiory specjalne. Zbiory Specjalne Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego

Warto przy tym rozróżnić dwie rzeczy. „Książka ocenzurowana” to niekoniecznie prohibitum: książka wydana oficjalnie w PRL przechodziła kontrolę cenzury przed publikacją i czytelnik zwykle nie widział żadnego stempla cenzorskiego. Prohibitum oznaczało natomiast egzemplarz, którego rozpowszechnianie lub udostępnianie zostało zakazane albo ograniczone. Mogła to być książka przedwojenna, emigracyjna, zagraniczna czy później drugiego obiegu.

 

Na stronie Zbiorów Specjalnych BUŁ podano, że w sekcji cymeliów znajdują się także „rezerwy”, liczące obecnie ponad 6,5 tys. tytułów. Link do strony BUŁ: https://www.lib.uni.lodz.pl/katalogi-i-zbiory/zbiory-specjalne . Link do filmu wskazanego przez BUŁ: https://www.youtube.com/watch?v=Se7Dul9GuWQ

Także „Dział ‘Pozycje wydzielone’ w Bibliotece Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego” potwierdza, że funkcjonowało tam właśnie oznaczenie typu „Pozycje Wydzielone”/PW. Może to być dobre źródło do odnalezienia przykładowego egzemplarza lub choćby dokumentacji sposobu oznaczania tych książek.【turn156054search0】