Nominacja Profesora Witolda Jakubowskiego - pedagoga kultury popularnej i mediów

 

Dorobek naukowy profesora Uniwersytetu Wrocławskiego,
dr. hab. Witolda Jakubowskiego został doceniony przez recenzentów w postępowaniu o nadanie tytułu profesora a Prezydent RP podpisał w czerwcu stosowną nominację. Polska pedagogika miała w końcówce semestru letniego 2025/2026 znakomity zbiór osiągnięć naukowych kilku kandydatów do tytułu naukowego profesora, o których dokonaniach piszę w tych dniach.  

Osiągnięcia Profesora W. Jakubowskiego wyrastają z rzadkiego w naszym środowisku połączenia pedagogiki, filmoznawstwa, kulturoznawstwa, andragogiki i refleksji nad mediami w edukacji. Jest to twórczość konsekwentna, rozpoznawalna i wyraźnie autorska. Od początkowych badań nad filmem, lękiem i egzystencjalnym wymiarem sztuki filmowej, aż po dojrzałe studia nad kulturą popularną jako przestrzenią uczenia się, prof. Jakubowski rozwijał własną pedagogiczną drogę rozumienia współczesnej kultury.

Jego rozprawa doktorska, poświęcona obrazom człowieka i lęku w twórczości Romana Polańskiego i Ingmara Bergmana, zapowiadała już zasadniczą cechę późniejszych badań: wrażliwość na film jako medium doświadczenia, interpretacji i samorozumienia. Habilitacyjna książka „Edukacja w świecie kultury popularnej” otworzyła natomiast szerszą perspektywę, w której kultura popularna przestała być traktowana jako obszar banalnej rozrywki, a stała się pełnoprawnym przedmiotem refleksji pedagogicznej. Recenzenci zgodnie podkreślają, że właśnie w tym przesunięciu należy widzieć jedno z najważniejszych osiągnięć prof. Jakubowskiego: pedagogiczne uprawomocnienie popkultury jako przestrzeni uczenia się, kształtowania tożsamości i interpretowania świata.

W centrum jego dorobku znajduje się przekonanie, że człowiek uczy się nie tylko w szkole, nie tylko z podręcznika i nie tylko w instytucjonalnie zaprojektowanych sytuacjach edukacyjnych. Uczy się także poprzez film, serial, muzykę popularną, teksty medialne, praktyki odbioru i uczestnictwo w codziennych obiegach kultury. To uczenie się bywa nieformalne, rozproszone, biograficzne, czasem nieuświadomione, ale realne i formacyjne. Właśnie dlatego prof. W. Jakubowski tak konsekwentnie rozwijał koncepcję kultury popularnej jako współczesnej przestrzeni edukacyjnej, wpisując ją w pedagogikę kultury, pedagogikę mediów oraz edukację dorosłych.

Szczególnie ważnym osiągnięciem jest jego autorska koncepcja edukacji kulturalnej, która odchodzi od tradycyjnego podziału na kulturę „wysoką” i „niską”. W tej perspektywie kultura popularna nie jest gorszym fragmentem rzeczywistości, lecz innym obszarem doświadczenia kulturowego, wymagającym krytycznej, hermeneutycznej i pedagogicznej interpretacji. Prof. W. Jakubowski pokazuje, że edukacja kulturalna nie powinna polegać wyłącznie na wprowadzaniu do kanonu, lecz także na uczeniu rozumienia tych tekstów kultury, które rzeczywiście współtworzą codzienne doświadczenia młodzieży i dorosłych.

Na osobne podkreślenie zasługuje jego refleksja nad filmem i serialem jako miejscami uczenia się. Film nie jest w jego ujęciu jedynie ilustracją treści wychowawczych ani narzędziem dydaktycznym. Jest przestrzenią spotkania z doświadczeniem Innego, z biografią, z lękiem, z pamięcią, z pracą, z dorastaniem, ze starością, z obrazami przyszłości i z napięciami współczesnego świata. Tak rozumiany film oraz serial stają się dla prof. Jakubowskiego tekstami, przez które człowiek może lepiej rozpoznać własne życie, własną tożsamość i społeczne warunki egzystencji. Recenzenci dostrzegli w tym szczególną wartość jego badań: przesunięcie akcentu z dzieła jako zamkniętego nośnika sensu na odbiorcę, który w kontakcie z tekstem kultury uruchamia własne doświadczenia, pytania i interpretacje.

Jego książka „Edukacja w popkulturze – popkultura w edukacji” została w recenzjach odczytana jako swoista summa dotychczasowych badań: syntetyczne, dojrzałe i oryginalne ujęcie pedagogiki kultury popularnej. Z kolei najnowsza współautorska monografia „Czego nas uczą seriale?” potwierdza żywotność tej perspektywy i jej aktualność wobec przemian kultury medialnej. Serial, podobnie jak wcześniej film, zostaje tu potraktowany jako lustro społecznych mitów, lęków, stereotypów, rytuałów przejścia i wyobrażeń o świecie.

Warto też podkreślić instytucjonalny i środowiskowy wymiar działalności prof. W. Jakubowskiego. Przez całą karierę zawodową pozostaje związany z Uniwersytetem Wrocławskim, gdzie przeszedł kolejne etapy drogi akademickiej, pełnił funkcje kierownicze i organizacyjne, w tym kierownika Zakładu Edukacji Dorosłych i Studiów Kulturowych oraz prodziekana. Był także aktywny w kształceniu młodej kadry naukowej jako promotor doktorów, recenzent doktoratów, habilitacji i publikacji naukowych. Jego zaangażowanie w życie akademickie łączy się z działalnością popularyzatorską, między innymi z inicjatywami takimi jak „Noc Humanistów”, budującymi pomost między nauką, kulturą i społeczeństwem.

Charakterystyczna dla prof. Jakubowskiego jest również postawa uczonego uczestniczącego w kulturze, a nie tylko opisującego ją z dystansu. Jego badania wyrastają z uważnej obecności w świecie filmu, muzyki, serialu, mediów i codziennych praktyk odbioru. Nie jest to więc pedagogika abstrakcyjna, lecz pedagogika interpretująca życie kulturowe takim, jakie ono rzeczywiście jest: zmediatyzowane, wielogłosowe, pełne napięć, a zarazem bogate w potencjał edukacyjny.

Można powiedzieć, że prof. Witold Jakubowski należy do tych uczonych, którzy znacząco poszerzyli pole pedagogicznego myślenia o kulturze. Pokazał, że pedagogika nie powinna odwracać wzroku od popkultury, lecz nauczyć się ją rozumieć, interpretować i wykorzystywać jako przestrzeń formowania człowieka. Dzięki jego pracom film, serial, muzyka popularna i media zostały wprowadzone do pedagogicznej refleksji nie jako margines, ale jako ważne miejsca uczenia się, samopoznania i krytycznego uczestnictwa w świecie.

Nominacja profesorska prof. dr. hab. Witolda Jakubowskiego jest zatem uznaniem dorobku uczonego, który z wielką konsekwencją, erudycją i wrażliwością budował pedagogikę kultury popularnej. Jest to dorobek oryginalny, potrzebny i twórczo obecny w polskiej pedagogice — dorobek badacza, który potrafił zobaczyć edukację tam, gdzie inni widzieli jedynie rozrywkę.