Nominacja Profesora Witolda Jakubowskiego - pedagoga kultury popularnej i mediów

 

Dorobek naukowy profesora Uniwersytetu Wrocławskiego,
dr. hab. Witolda Jakubowskiego został doceniony przez recenzentów w postępowaniu o nadanie tytułu profesora a Prezydent RP podpisał w czerwcu stosowną nominację. Polska pedagogika miała w końcówce semestru letniego 2025/2026 znakomity zbiór osiągnięć naukowych kilku kandydatów do tytułu naukowego profesora, o których dokonaniach piszę w tych dniach.  

Osiągnięcia Profesora W. Jakubowskiego wyrastają z rzadkiego w naszym środowisku połączenia pedagogiki, filmoznawstwa, kulturoznawstwa, andragogiki i refleksji nad mediami w edukacji. Jest to twórczość konsekwentna, rozpoznawalna i wyraźnie autorska. Od początkowych badań nad filmem, lękiem i egzystencjalnym wymiarem sztuki filmowej, aż po dojrzałe studia nad kulturą popularną jako przestrzenią uczenia się, prof. Jakubowski rozwijał własną pedagogiczną drogę rozumienia współczesnej kultury.

Jego rozprawa doktorska, poświęcona obrazom człowieka i lęku w twórczości Romana Polańskiego i Ingmara Bergmana, zapowiadała już zasadniczą cechę późniejszych badań: wrażliwość na film jako medium doświadczenia, interpretacji i samorozumienia. Habilitacyjna książka „Edukacja w świecie kultury popularnej” otworzyła natomiast szerszą perspektywę, w której kultura popularna przestała być traktowana jako obszar banalnej rozrywki, a stała się pełnoprawnym przedmiotem refleksji pedagogicznej. Recenzenci zgodnie podkreślają, że właśnie w tym przesunięciu należy widzieć jedno z najważniejszych osiągnięć prof. Jakubowskiego: pedagogiczne uprawomocnienie popkultury jako przestrzeni uczenia się, kształtowania tożsamości i interpretowania świata.

W centrum jego dorobku znajduje się przekonanie, że człowiek uczy się nie tylko w szkole, nie tylko z podręcznika i nie tylko w instytucjonalnie zaprojektowanych sytuacjach edukacyjnych. Uczy się także poprzez film, serial, muzykę popularną, teksty medialne, praktyki odbioru i uczestnictwo w codziennych obiegach kultury. To uczenie się bywa nieformalne, rozproszone, biograficzne, czasem nieuświadomione, ale realne i formacyjne. Właśnie dlatego prof. W. Jakubowski tak konsekwentnie rozwijał koncepcję kultury popularnej jako współczesnej przestrzeni edukacyjnej, wpisując ją w pedagogikę kultury, pedagogikę mediów oraz edukację dorosłych.

Szczególnie ważnym osiągnięciem jest jego autorska koncepcja edukacji kulturalnej, która odchodzi od tradycyjnego podziału na kulturę „wysoką” i „niską”. W tej perspektywie kultura popularna nie jest gorszym fragmentem rzeczywistości, lecz innym obszarem doświadczenia kulturowego, wymagającym krytycznej, hermeneutycznej i pedagogicznej interpretacji. Prof. W. Jakubowski pokazuje, że edukacja kulturalna nie powinna polegać wyłącznie na wprowadzaniu do kanonu, lecz także na uczeniu rozumienia tych tekstów kultury, które rzeczywiście współtworzą codzienne doświadczenia młodzieży i dorosłych.

Na osobne podkreślenie zasługuje jego refleksja nad filmem i serialem jako miejscami uczenia się. Film nie jest w jego ujęciu jedynie ilustracją treści wychowawczych ani narzędziem dydaktycznym. Jest przestrzenią spotkania z doświadczeniem Innego, z biografią, z lękiem, z pamięcią, z pracą, z dorastaniem, ze starością, z obrazami przyszłości i z napięciami współczesnego świata. Tak rozumiany film oraz serial stają się dla prof. Jakubowskiego tekstami, przez które człowiek może lepiej rozpoznać własne życie, własną tożsamość i społeczne warunki egzystencji. Recenzenci dostrzegli w tym szczególną wartość jego badań: przesunięcie akcentu z dzieła jako zamkniętego nośnika sensu na odbiorcę, który w kontakcie z tekstem kultury uruchamia własne doświadczenia, pytania i interpretacje.

Jego książka „Edukacja w popkulturze – popkultura w edukacji” została w recenzjach odczytana jako swoista summa dotychczasowych badań: syntetyczne, dojrzałe i oryginalne ujęcie pedagogiki kultury popularnej. Z kolei najnowsza współautorska monografia „Czego nas uczą seriale?” potwierdza żywotność tej perspektywy i jej aktualność wobec przemian kultury medialnej. Serial, podobnie jak wcześniej film, zostaje tu potraktowany jako lustro społecznych mitów, lęków, stereotypów, rytuałów przejścia i wyobrażeń o świecie.

Warto też podkreślić instytucjonalny i środowiskowy wymiar działalności prof. W. Jakubowskiego. Przez całą karierę zawodową pozostaje związany z Uniwersytetem Wrocławskim, gdzie przeszedł kolejne etapy drogi akademickiej, pełnił funkcje kierownicze i organizacyjne, w tym kierownika Zakładu Edukacji Dorosłych i Studiów Kulturowych oraz prodziekana. Był także aktywny w kształceniu młodej kadry naukowej jako promotor doktorów, recenzent doktoratów, habilitacji i publikacji naukowych. Jego zaangażowanie w życie akademickie łączy się z działalnością popularyzatorską, między innymi z inicjatywami takimi jak „Noc Humanistów”, budującymi pomost między nauką, kulturą i społeczeństwem.

Charakterystyczna dla prof. Jakubowskiego jest również postawa uczonego uczestniczącego w kulturze, a nie tylko opisującego ją z dystansu. Jego badania wyrastają z uważnej obecności w świecie filmu, muzyki, serialu, mediów i codziennych praktyk odbioru. Nie jest to więc pedagogika abstrakcyjna, lecz pedagogika interpretująca życie kulturowe takim, jakie ono rzeczywiście jest: zmediatyzowane, wielogłosowe, pełne napięć, a zarazem bogate w potencjał edukacyjny.

Można powiedzieć, że prof. Witold Jakubowski należy do tych uczonych, którzy znacząco poszerzyli pole pedagogicznego myślenia o kulturze. Pokazał, że pedagogika nie powinna odwracać wzroku od popkultury, lecz nauczyć się ją rozumieć, interpretować i wykorzystywać jako przestrzeń formowania człowieka. Dzięki jego pracom film, serial, muzyka popularna i media zostały wprowadzone do pedagogicznej refleksji nie jako margines, ale jako ważne miejsca uczenia się, samopoznania i krytycznego uczestnictwa w świecie.

Nominacja profesorska prof. dr. hab. Witolda Jakubowskiego jest zatem uznaniem dorobku uczonego, który z wielką konsekwencją, erudycją i wrażliwością budował pedagogikę kultury popularnej. Jest to dorobek oryginalny, potrzebny i twórczo obecny w polskiej pedagogice — dorobek badacza, który potrafił zobaczyć edukację tam, gdzie inni widzieli jedynie rozrywkę.

Pedagogika wzbogacona o kolejnego profesora - PAWŁA RUDNICKIEGO

 

Prezydent RP podpisał nominację Profesorowi Pawłowi Rudnickiemu. 

Dorobek naukowy prof. dr. hab. Pawła Rudnickiego sytuuje się w nurcie pedagogiki krytycznej, emancypacyjnej i społecznie zaangażowanej. Jest to pedagogika, która nie poprzestaje na opisie rzeczywistości edukacyjnej, lecz pyta o mechanizmy nierówności, wykluczenia, dominacji i przemocy symbolicznej. W centrum jego zainteresowań znajduje się człowiek działający w warunkach społecznego napięcia: buntujący się, pomagający, uczący się, migrujący, organizujący wsparcie, poszukujący sprawczości i godności.

Już rozprawa doktorska, obroniona z wyróżnieniem w 2008 roku, zatytułowana „Społeczne i indywidualne oblicza buntu w biografiach Kontestatorów”, zapowiadała zasadniczy kierunek jego badań. Bunt został w niej potraktowany nie jako przejaw niedostosowania, lecz jako forma odpowiedzi na niesprawiedliwość, opresję i ograniczenie podmiotowości. Habilitacja z 2016 roku, oparta na rozprawie „Pedagogie małych działań. Krytyczne studium alternatyw edukacyjnych”, rozwinęła tę perspektywę w stronę badań nad oddolnymi, alternatywnymi i wspólnotowymi praktykami edukacyjnymi.

Szczególną wartość dorobku prof. Pawła Rudnickiego stanowi jego wyraźna aksjologia pedagogiczna: wrażliwość na problemy społeczne i kulturowe, zaangażowanie na rzecz grup mniejszościowych i marginalizowanych oraz konsekwentne łączenie refleksji naukowej z odpowiedzialnością społeczną. Nie jest to pedagogika deklaratywna, lecz sprawdzana w działaniu — w praktykach interwencyjnych, projektach badawczych, sieciach współpracy i obecności w środowiskach, których doświadczenia stają się przedmiotem pogłębionej analizy.

Do najważniejszych osiągnięć naukowych prof. Rudnickiego należą monografie „Przecież jesteśmy!” oraz „Kto, jak nie my?”. Pierwsza z nich została wyróżniona nagrodą Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, druga zaś potwierdza oryginalność jego warsztatu jako badacza zaangażowanego, łączącego rolę narratora, uczestnika i interpretatora doświadczeń społecznych. Szczególnie cenne jest rozwijane przez niego podejście określane jako „badania w ruchu” — elastyczne, refleksyjne i etycznie ugruntowane badania jakościowe prowadzone w warunkach dynamicznej zmiany społecznej.

Jego innowacyjność metodologiczna polega na twórczym łączeniu badań biograficznych, autoetnograficznych, etnografii edukacyjnej, studiów przypadków, metod interwencyjnych i krytycznej analizy społecznej. Prof. Rudnicki nie ukrywa własnego usytuowania badacza, lecz czyni je przedmiotem refleksji metodologicznej. W jego pracach zaangażowanie nie zastępuje rygoru naukowego, lecz nadaje mu etyczny sens. Przejrzyste procedury badawcze, bogaty materiał empiryczny, systematyczne kodowanie danych i namysł nad dylematami etycznymi świadczą o wysokiej jakości jego warsztatu.

Istotny jest również międzynarodowy wymiar jego aktywności. Prof. Rudnicki zbudował trwałą sieć współpracy badawczej z ośrodkami Europy Środkowo-Wschodniej, współtworząc między innymi sieć EMCE — Education and Migration in Central Europe. Inicjatywa ta, rozwijana z badaczami z Polski, Czech, Ukrainy, Niemiec i Węgier, potwierdza znaczenie jego pracy dla badań nad edukacją, migracją, obywatelskością i solidarnością społeczną.

Prof. Paweł Rudnicki reprezentuje pedagogikę, która łączy krytyczne rozpoznanie świata z nadzieją na jego zmianę. Jego dorobek wzbogaca teorię pedagogiczną, rozwija metodologię badań jakościowych i dostarcza impulsów do praktyk edukacyjnych oraz społecznych. Jest to twórczość naukowa wyraźnie rozpoznawalna, oryginalna i społecznie potrzebna — zakorzeniona w etyce odpowiedzialności, solidarności i troski o tych, których głos bywa w życiu publicznym najsłabiej słyszalny.

 GRATULACJE  DLA  ZNAKOMITEGO BADACZA! 

(we współpracy z AI. ChatGPT 5)

Nominacja prof. dr.hab. Marty Wrońskiej z Uniwersytetu Rzeszowskiego

 

Pedagogika medialna w Polsce wreszcie doczekała się Profesorki, która po nominacji prof. Michała Klichowskiego z UAM reprezentuje nieco inną, ale jakże potrzebną dziedzinę badań procesów pedagogicznych lokowanych między technologią, kulturą i etyczną odpowiedzialnością w edukacji.

Droga naukowa prof. dr hab. Marty Wrońskiej jest przykładem konsekwentnego, wieloletniego budowania własnego miejsca w pedagogice, której przedmiotem nie jest już wyłącznie szkoła rozumiana jako instytucja nauczania, lecz szeroko pojęte środowisko komunikacyjne, medialne i kulturowe, w którym dokonuje się formowanie człowieka. Jej biografia akademicka wyrasta z klasycznego przygotowania pedagogicznego, lecz od początku kieruje się ku tym obszarom, które w ostatnich dekadach stały się jednymi z najbardziej dynamicznych pól badań edukacyjnych: technologii kształcenia, pedagogiki medialnej, edukacyjnych zastosowań mediów elektronicznych, kultury medialnej adolescentów, nauczycieli, seniorów oraz uczenia się w społeczeństwie informacyjnym.

Już praca magisterska, obroniona 3 lipca 1987 roku, poświęcona mikronauczaniu w kształceniu umiejętności metodycznych nauczycieli, zapowiadała orientację badawczą skoncentrowaną na relacji między techniką, metodą i kompetencją pedagogiczną. Nie była to jeszcze pedagogika cyfrowa w dzisiejszym rozumieniu tego terminu, lecz była to już refleksja nad tym, w jaki sposób nauczyciel może doskonalić swój warsztat dzięki świadomie organizowanym procedurom dydaktycznym. Można powiedzieć, że u początków tej drogi znajdowało się pytanie o nauczyciela jako profesjonalistę uczącego się własnego działania.

Kolejny etap tej drogi wyznacza doktorat z nauk humanistycznych, uzyskany 25 czerwca 1997 roku na podstawie rozprawy „Analiza struktury treści i odbioru programów telewizyjnych dla dzieci i młodzieży na przykładzie programów »Ziarno« i »5 – 10 –15«”, napisanej pod kierunkiem prof. dra hab. Jerzego Chłopeckiego. Przedmiot tej rozprawy dobrze pokazuje moment przejściowy w polskiej pedagogice końca XX wieku. Telewizja była wówczas jednym z najważniejszych mediów socjalizacyjnych, a zarazem jednym z najczęściej niedocenianych czynników oddziaływania wychowawczego. Analiza programów dziecięcych i młodzieżowych oznaczała więc nie tylko badanie przekazu medialnego, ale także namysł nad tym, jak kultura popularna, edukacja nieformalna i komunikacja masowa współtworzą wyobraźnię młodego pokolenia.

Habilitacja, uzyskana 21 maja 2013 roku w dziedzinie nauk społecznych w zakresie pedagogiki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na podstawie rozprawy „Kultura medialna adolescentów. Studium dostępu”, stanowi logiczne pogłębienie wcześniejszych zainteresowań. W centrum znalazł się już nie tylko przekaz medialny, lecz uczestnictwo młodzieży w kulturze medialnej. To przesunięcie jest bardzo ważne. Oznacza odejście od prostego pytania: „co media robią z dzieckiem?” ku pytaniu znacznie bardziej złożonemu: „jak młody człowiek żyje w środowisku medialnym, jak uzyskuje do niego dostęp, jak go interpretuje, jak w nim uczestniczy i jak przez nie konstruuje swoje doświadczenie?”. W tym sensie dorobek prof. Marty Wrońskiej wpisuje się w szerszą przemianę pedagogiki medialnej: od technologii kształcenia ku antropologii edukacji medialnej.

W osiągnięciach Profesorki są m.in. cztery monografie autorskie, pięć monografii pod jej redakcją naukową, hasła encyklopedyczne, ponad dziewięćdziesiąt artykułów w czasopismach i pracach zbiorowych oraz dwadzieścia dwa teksty popularnonaukowe. Już sama liczba publikacji świadczy o znacznej aktywności naukowej, ale ważniejsza od ilości jest konsekwencja tematyczna. Dorobek ten nie jest rozproszonym zbiorem przypadkowych opracowań, lecz rozwija się wokół wyraźnego rdzenia problemowego: relacji między człowiekiem, edukacją, mediami i zmianą społeczną. 

Istotną cechą Pani Profesor jest jej osadzenie instytucjonalne. Od 1 października 1987 roku Marta Wrońska związana jest z rzeszowskim środowiskiem akademickim: najpierw z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Rzeszowie, a następnie z Uniwersytetem Rzeszowskim. Przechodziła kolejne szczeble kariery akademickiej: od asystenta, przez adiunkta, po profesora nadzwyczajnego, a następnie profesora Uniwersytetu Rzeszowskiego. Ta ciągłość nie oznacza jednak statyczności. Przeciwnie, jej droga zawodowa towarzyszyła przemianom samej jednostki akademickiej: od Zakładu Technologii Kształcenia, przez Zakład Edukacyjnych Zastosowań Technologii Informacyjnych, Katedrę Pedagogiki Medialnej i Komunikacji Społecznej, po obecną Katedrę Badań Szkoły i Mediów. W tych zmianach nazw odbija się historia przemian samej pedagogiki: od technologicznego optymizmu ku bardziej złożonemu badaniu szkoły, mediów, komunikacji i kultury.

Na uwagę zasługuje także pełnienie licznych funkcji organizacyjnych. Prof. Marta Wrońska była kierownikiem Zakładu Edukacyjnych Zastosowań Technologii Informacyjnych, zastępcą dyrektora Instytutu Pedagogiki, kierownikiem Katedry Pedagogiki Medialnej, dyrektorem Instytutu Pedagogiki, zastępcą dyrektora Instytutu Pedagogiki do spraw nauki i jakości kształcenia, a od 1 września 2024 roku kieruje Katedrą Badań Szkoły i Mediów. Tak rozległe doświadczenie organizacyjne świadczy o tym, że jej aktywność nie ograniczała się do indywidualnej pracy badawczej i dydaktycznej, lecz obejmowała również współkształtowanie instytucjonalnych warunków rozwoju pedagogiki na Uniwersytecie Rzeszowskim.

Ważnym wymiarem jej biografii akademickiej jest umiędzynarodowienie doświadczeń naukowych. Staże i pobyty badawcze w Stanach Zjednoczonych, Ukrainie oraz Holandii pozwalają widzieć jej dorobek nie tylko w perspektywie lokalnej czy krajowej, lecz także w szerszym kontekście porównawczym. Szczególne znaczenie ma staż na Bagwell College of Education w Kennesaw State University w USA, pobyt w Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym w Równem oraz staż naukowo-badawczy w De Pedagogisch Technische Hogeschool Nederland w Eindhoven. Potwierdza tym samym swoją obecność w obiegu naukowym oraz jej otwartość do konfrontowania własnych ustaleń z różnymi środowiskami akademickimi.

Szczególnie interesujące jest w dorobku naukowym M. Wrońskiej podejście transwersalne, które oznacza przekraczanie jednowymiarowych opisów zjawisk edukacyjnych i medialnych. Media nie są traktowane przez badaczkę wyłącznie jako narzędzia techniczne, szkoła nie jest jedynie miejscem transmisji wiedzy, a użytkownik mediów nie jest biernym odbiorcą przekazu. 

Badane zjawiska są ujmowane przekrojowo, w kontekście społecznym, kulturowym, technologicznym i edukacyjnym. Dzięki temu możliwe staje się uchwycenie dynamiki zmian oraz zrozumienie, że uczestnictwo w kulturze medialnej jest zawsze zarazem kwestią dostępu, kompetencji, habitusu, środowiska rodzinnego, praktyk szkolnych i szerszych nierówności społecznych.

Pedagogika medialna w ujęciu Pani Profesor nie ulega ani technologicznemu zachwytowi, ani moralnej panice. Raczej próbuje ona rozumieć, diagnozować i wskazywać warunki odpowiedzialnego uczestnictwa człowieka w świecie mediów.

W tym sensie dorobek prof. dr hab. Marty Wrońskiej ma znaczenie dla współczesnej pedagogiki jako dyscypliny stojącej wobec głębokiej zmiany cywilizacyjnej. Jej prace wyrastają z tradycji technologii kształcenia, ale wykraczają poza nią ku badaniom nad kulturą, komunikacją, dostępem, kompetencjami i uczeniem się przez całe życie. Łączą refleksję nad dzieckiem, młodzieżą, nauczycielem, dorosłym i seniorem, pokazując, że edukacja medialna nie jest etapowym dodatkiem do programu szkolnego, lecz jednym z podstawowych wymiarów współczesnej kondycji człowieka.

Nominacja profesorska Marty Wrońskiej jest zwieńczeniem drogi konsekwentnej, zakorzenionej instytucjonalnie, badawczo rozpoznawalnej i społecznie potrzebnej. Jest to droga uczonej, która przez kilka dekad śledziła przemiany mediów i edukacji nie z pozycji chwilowej fascynacji nowością, lecz z perspektywy pedagogicznej odpowiedzialności za człowieka uczącego się, komunikującego, dorastającego, starzejącego się i poszukującego własnego miejsca w coraz bardziej zmediatyzowanym świecie.

SERDECZNE GRATULACJE DLA PANI PROFESOR!

 

(we współpracy z AI. ChatGPT 5)