Rodzinna eksploracja AI

 

 

Z zaciekawieniem sięgnąłem po książkę autorstwa Katarzyny i Andrzeja Zybertowiczów, niejako na przekór mojej negatywnej opinii o wygłaszanych przez profesora kwestiach związanych z mediami cyfrowymi. Mam też świadomość, że polityczna aktywność socjologa nie  służy recepcji jego wypowiedzi i publikacji. 

Czytam często na przekór, więc i na ten tytuł wydałem prawie sześćdziesiąt złotych i chętnie podaruję ją komuś, kto podzieli się ze mną opinią na podjęte w niej zagadnienie.  Korzystam z AI tak, jak miliony Polaków bez względu na wiek, płeć i stan społeczno-kulturowy.

Już od pierwszych stron autorzy straszą czytelników AI jak rzekomo ostatnim ludzkim  wynalazkiem, bo oni już wiedzą, że cyfrowa rewolucja prowadzi ku katastrofie ludzkości a nawet naszej planety. Mimo to zapraszają do refleksji o życiu społecznym, gdyż jest to "unikatowa szansa" na dokonanie namysłu o rewolucyjnej zmianie technologicznej, której zachwytu nad nią nie podzielają w trosce o ludzki los.

Mają rzecz jasna subiektywną rację dzieląc się między wierszami zaletami AI: "Pora dostrzec, że niezależnie od licznych korzyści, technologie rewolucji cyfrowej powodują, że coraz częsciej tracimy kompetencje - mniej musimy pamiętać, mniej kontrolować, mniej rozumieć. Czy naprawdę trzeba bezrefleksyjnie ulegać rozwiązaniom zachęcającym do ucieczki od odpowiedzialności?

Nawet dotychczasowi technooptymiści czują, że technologia jakoś za bardzo nam się panoszy, choć niestety podchodzą do tego tak, jakby obowiązkiem inteligentnego człowieka było "załapywanie" się na kolejne etapy technoewolucji, włącznie z możliwym skasowaniem człowieczeństwa takiego, jakie znamy" (s.11).

Niepokoi mnie narracja pluralis maiestatis, bo nie wiem, czy liczba mnoga dotyczy ojca i córki, czy wypowiadają się w imieniu ludzkości?  Jak wnioskuję z powyższej deklaracji, każdy, kto ośmiela się "załapywać" na kolejne etapy technoewolucji inteligentny nie jest, więc z pokorą spróbowałem czytać dalej wydaną technodrukiem socjologiczną przepowiednię.

Nie jest to naukowe dzieło, skoro prawie całe było czytane pod presją czasu przez dr. Jana Waszewskiego. Wynikało to zapewne z kończącej się kadencji prof. Zybertowicza w BBN.  Co ważne, publicystyczna rozprawa powstała dzięki wykorzystaniu przez autorów... "niektórych chatów konwersacyjnych" (s.16), czyli jednak dzięki dobrodziejstwu AI.

 Przyznają zarazem we wprowadzeniu: "Jako socjologowie, od lat prowadzący refleksję nad różnymi ścieżkami społecznego myślenia, jesteśmy świadomi, z jakimi pułapkami wiąże się zanurzenie w jakąś poszczególną perspektywę przy jednoczesnym odsunięciu innych na bok"(s.13).

Mamy zatem książkę socjologiczno-refleksyjną - a zatem potoczną, publicystyczną narrację, która została napisana pod  samopotwierdzającą się tezę. W tle jest komunistyczna, lewicowe rozczarowanie autorów, że cyfrowa rewolucja wcale nie zbliża świata do "poziomu powszechnego szczęścia i harmonii"(s.15).

Autocenzura i odejście od naukowych kryteriów analiz socjologicznych, od których wymaga się obiektywizmu a nie propagandy, sprawia, że można tę książkę przeczytać, by uświadomić studentom nauk społecznych negatywny wzór publicystycznego pisarstwa. Każdy rozdział jest rodzinną rozmową o techno-wszystkim, co sprawia, że miejscami prowadząca rozmowę doktor córka-socjologii z ojcem-profesorem  ma trudność ze zrozumieniem jego metafor, które są sposobem modelowania, a więc posługiwania się uproszeniami w omawianych zdarzeniach (s.41).

Jest ono zarazem znakomitym źródłem niewiedzy, którą warto poddać stricte naukowej analizie z zastosowaniem sztucznej inteligencji. Ta bowiem posiada dostęp także do naukowych źródeł, wyników badań autorów różnych krajów, narodowości, statusu społecznego i wyznań.

Pomocny będzie tu Słowniczek, który zamieścili autorzy tuż po wprowadzeniu, żeby można było sprawdzić:

1. Kim jest się -  accelerationists'ą czy techno-entuzjastą? Czy jest się heroldem demokracji liberalnej?  - (s.37).

(Niestety, Zybertowiczowie nie przewidzieli w Słowniku - cyber-technosceptyka czy cyber-technoopornika)

2. Które tezy Zybertowiczów są tożsame z AI alignment a które są AI bias?

3. Jaka odpowiedź AI na wasz prompt świadczy o poziomie ASI?

4. Czy po przeczytaniu książki mieliście doznania "piekielne"? 

5.W jakim zakresie  testowanie w obecnych wojnach nowych cyberbroni sprzyja P(doom)?

Zachęcam, by każdy rozdział książki poddać AI-owej socjoanalizie generując prompty  adekwatne do weryfikowania treści. Jeszcze jedna uwaga dydaktyczna: każdy rozdział otwiera kilka autorskich pytań. 

Proszę nie traktować ich jak prompty, bo mają one intrasubiektywny charakter. Autorzy niejako zobowiązują czytelnika do uruchomienia samowiedzy i samooceny. Warto je pominąć, by formułując własne prompty weryfikować lub falsyfikować zawarte w rozdziałach treści AI bias i AI alignment. 

 

I. Rozgrzewka intelektualna

W tym rozdziale są biograficzne afirmacje, więc w ramach rozgrzewki intelektualnej można co najwyżej weryfikować, czy podane przez A. Zybertowicza fakty znajdują jakieś odzwierciedlenie np. w medialnych komentarzach.

Rozdział 2. Do jakiej cywilizacji przychodzi AI.

Tu będą pseudonaukowe sformułowania w stylu "(...) istnieje już dość sporo poważnych badań (info na końcu książki) wyraźnie potwierdzających, że w efekcie..."(s.55)

 albo "(...) większość użytkowników Internetu nie dostrzega, jak głęboko sięga...*(s.65) itd.

Do dzieła zatem- sprawdzajcie.

Rozdział 3. Coś więcej niż rozdroże

Zanim podejmiesz się analizy treści, sięgnij po wiersz "Matematyka"  Michała Sobola z tomiku "Trasy przelotów".

Mnie zachwyciła prawda polityka, który przyznaje na podstawie własnego doświadczenia profesjonalnego polityka, który postanowił jakoś się dopasować do ekipy rządzącej, skoro nie mógł się jej przeciwstawić:

"Niektórzy od razu są gotowi przestawić się w tryb przymilania się, służalczości, aż do poziomu donoszenia, ba, kolaboracji (w odróżnieniu od zwykłej instytucjonalnej współpracy). Bo przecież w naszym ludzkim świecie takie strategie dostosowawcze nieraz okazują się skuteczne, choć bywa, że za cenę godności" (s. 75).

Już za taką prawdę, która znana jest od czasów Platona, uwielbiam A. Zybertowicza, bo nie muszę nawet weryfikować z AI owego sądu. Nie tylko polscy politycy i urzędasy znaleźliby się w wykazie  sporządzonym także przez AI.

Część II Fałszywe teorie kojące

Rozdział 4. Mnożnik siły

Uwaga: To Rosja, Izrael i USA prowadzą wojnę na skalę holokaustu XXI wieku , ale prof. A. Zybertowicz martwi się o kulturę organizacyjną  Niemców jako mnożnik siły (s.109). 

Rozdział 5. Emergencja, czyli niespodzianki

Fantastyczna probabilistyka: "mogą... może", "mam wrażenie", "widzę", " stoimy w obliczu", "myślę, że", "efektem tego mogłaby być" , "wiele wskazuje na to, że", "kilka sugestii wysnuję" itd., itp.

Rozdział 6. Błędna analogia: zawsze dawaliśmy sobie radę

Sam jestem ofiarą szkodliwości mediów elektronicznych, które wykorzystują psychopaci do realizacji celów skrywanych przed opinią publiczną. Łatwo to rozpoznać, gdy obezwładnieni zawyżoną samooceną są sędziami we własnej sprawie.

 Słusznie twierdzi profesor, że mamy tu do czynienia (...)z najbardziej perwersyjną, czy wyrafinowaną warstwą skrytości" (s.167). I dalej wskazuje na następstwa manipulacji z wykorzystaniem mediów cyfrowych: 

"W tym kontekście niełatwo uzyskać orientację, kto korzysta, kto traci; kto się bogaci, kto jest wykluczany; kto głupieje, a kto się przed ogłupieniem zawczasu przynajmniej zabezpiecza. Żadne przedcyfrowe technologie nie były w stanie w takiej skali czegoś takiego wytworzyć!" (s.169).

Niestety, w tym rozdziale teorie są potocznym określeniem. Proszę ich zatem nie szukać.

Część III Czarno to widzimy

Rozdział 7. Techno-Entuzjazm - najgroźniejsza współczesna ideologia

Ufff, to już nie Gender-study, nie Unia Europejska, nie trzeba tego uzupełniać, bo do powyższej kategorii zaliczają autorzy książki: "populizm-nacjonalizm-neoliberalizm-ekstremizm religijny-ekofaszyzm-postmodernizm-socjalizm i komunizm-technokratyzm-korporacjonizm-rasizm i supernacjonalizm rasowy-transhumanizm i anarchizm"(s.220-222).

Wszystkie w/w ideologie są reprezentowane w polskiej polityce i polskich rządach od 1993 roku po dzień dzisiejszy.  Na szczęście ponoć "(...) młodzi profesjonaliści nauczyli się dostrzegać propagandę w wypowiedziach polityków, ale - tu na nieszczęście (dop. mój) - nie widzą jej w wypowiedziach przedsiębiorców, inżynierów czy uczonych. Jest taj, gdyż Techno-Entuzjazm to ideologia skuteczna maskująca się aurą racjonalności, nowoczesności, fachowości etc."(s.239).

Możemy zatem dowiedzieć się, jak i po co partiokraci, posłowie, senatorowie, ministrowie itp. wykorzystują AI do inżynierii społecznej. Słusznie cytuje się Levi-Straussa, że "to nie my mówimy językiem, ale język mówi nami"(za: s.218).

Ciekawe są wg Isaaca Asimova prawa robotyki, bo jeśli się utrwalą, to śmiało mogą zastąpić w  szkołach średnich obecnych nauczycieli, bo nie skrzywdzą człowieka, będą posłuszne rozkazom ministrów i będą choć samych siebie. To jak "roboty" offline.

Rozdział 8. Wyścig zbrojeń i AI Putina

Zapewne w wydaniu II będzie uzupełniony o prezydenta USA i premiera Izraela.  Szkoda, że zamiast sięgnąć po modele decyzyjne polskich psychologów (Kozielecki, Strelau, Pietrasiński, Zaborowski i in.) socjolog preferuje model pętli decyzyjnej pola walki (CODA). 

Mamy tu odsłonę cząstki wiedzy na temat  nowego pokolenia ludzi KGB i stosowanych przez Rosję operacji specjalnych.  Psychologia operacyjna ma swoje zastosowanie na całym świecie, toteż i polscy psycholodzy mogą ją w utajnionej wersji wykazać w ewaluacji dyscypliny w kategorii III.

Rozdział 9 Otchłanie - scenariusze niedobre

Prof. A. Zybertowicz streszcza systematykę Romana Yampolsky'ego, więc warto najpierw sięgnąć do oryginału. Jak ktoś ma słabą psyche, to może ten rozdział opuścić, by nie wpaść w depresję, czy do "piekła AI".

Część IV Porcje nadziei

Rozdział 10. Nadzieja w matematyce i filozofii? Wycieczka

Tytuł tego rozdziału powinien uwzględniać jeszcze poetów/ki, bo otwiera go fragment wiersza Anny Piwkowskiej. Jest też nadzieja, że uratują się w świecie AGI matematycy i filozofowie oraz socjolodzy czytający wiersze oraz dzieła humanistów.  Nie ma co liczyć na edukację, co tylko potwierdza lekceważący stosunek polityków do nauczycieli i pedagogów. 

Dobrze, że choć dostrzegają dzięki AI pozytywne i silne  impulsy dla ludzkiej kultury (s.331). Zybertowicz nie jest matematycznie uzdolniony, toteż  chcąc zrozumieć  odkrycia Gödla i Mandelbrota zwrócił się o ich eksplikację doGemini-advanced-0514 (s.345).

Rozdział 11 Kupić czas

Zachęcam do lektury książek polskiego psychologa Wiesława Łukaszewskiego, który rzeczowo wyjaśnia czynnik temporalny w życiu człowieka. Wówczas nie przejmiemy się wyboldowaną tezą socjologa, że"(...) tym razem ludzkości może zabraknąć czasu, by procesy dostosowawcze zadziałały. "Postęp" technologiczny gna w takim amoku, że nie daje nam czasu na tak potrzebne hartowanie ducha kobiet i mężczyzn, na reorganizację instytucji, np. tych, które kierują  funkcjonowaniem państw"(s.361).

Mój wniosek po lekturze książki: Realne jest to, co jest fałszywe, fałszywe zaś jest to, co ogłaszane jest jako realne. 

Wszyscy wszystkim ślą życzenia

(źródło:Fb)

Zmienia się jedynie forma ich wyrazu i komunikacji. Coraz więcej szczerych i pięknych życzeń dociera do nas drogą elektroniczną via sms, e-mail, facebook, instagram, WhatsApp, messenger a wśród polityków via X. 

Pamiętamy o tych, którym nie możemy już przekazać słów wdzięczności oraz nadziei na zdrowie, miłość i spełnianie własnych marzeń.  Dzielę się zatem cząstką tych życzeń, które dotarły do mnie, by podziękować za PRAWDĘ - DOBRO i PIĘKNO:

"przesyłam życzenia Błogosławionych Świąt Wielkiej Nocy. Dużo zdrowia, szczęścia, radości, obfitości Łask Bożych płynących ze Zmartwychwstania Pańskiego. Wesołego Alleluja!"

"Wielkanoc przychodzi do nas co roku jako lekcja nadziei. Mam wrażenie, że coraz trudniejsza do przyswojenia, ponieważ świat wokół zdaje się sprzysięgać, żeby tej nadziei przeczyć. Tymczasem, mimo rosnącej niepewności, co przyniesie przyszłość, Wielkanoc przekonuje nas wciąż tą samą obietnicą i tym samym zdumieniem powracającą wiosną, że do życia powróci i to, co wydawało się martwe i na zawsze nieobecne.  W świecie, który absolutyzuje jednokierunkowy pęd do wzrostu, rozwoju i rywalizacji, te Święta przypominają, że sens rodzi się z odnowy, a wspólnota powstaje z uważności na drugiego człowieka i wzajemnego okazywania sobie ciepła i serdeczności. 

Nie tylko od święta, ale przy każdej okazji. Przyglądamy się temu z Uniwersytetu, który jest miejscem szczególnym. To nie tylko przestrzeń badań, edukacji i sporów o interpretacje świata. To społeczność połączona wiarą, że wysiłek myślenia, rozumienia i wyjaśniania wciąż jest naczelną cnotą człowieka; że rozmowa może coś zmienić i naprawić, a wiedza rozjaśnia rzeczywistość i buduje dobre relacje między ludźmi. Świąteczna opowieść o przejściu od ciemności ku światłu przypomina nam, że każde poznanie zaczyna się od nowego pytania, a nadzieja wymaga odwagi, by ją wypowiedzieć. 

Niech wiosna — ta za oknem i ta w nas samych — przypomni, że rozpoczynanie nowego znów jest możliwe. Życzę Państwu, aby był to czas odpoczynku, spokojnej rozmowy i odzyskiwania sił — nie tylko fizycznych, ale i tych, które pozwalają nam z odnowioną ciekawością patrzeć na świat. Niech przyniosą chwilę zatrzymania wśród codziennych obowiązków oraz poczucie, że jesteśmy częścią społeczności, która potrafi wspierać się w pracy, w myśleniu i w nadziei. Z serdecznymi życzeniami ufności w moc życia i we własne siły." 

"Niech Święta Zmartwychwstania Pańskiego, zwycięstwa życia nad śmiercią i dobra nad złem, staną się źródłem nadziei, radości i pokoju serca!" 

"Życzę, aby Święta Wielkiej Nocy przyniosły nadzieję Zmartwychwstania, radość oraz powszechną życzliwość, by stały się źródłem łask  Bożych." 

"Jak co roku, składam najserdeczniejsze życzenia – wielu łask Bożych płynących od zmartwychwstałego Chrystusa, wiele radości, spokoju, zdrowia, a także rodzinnej atmosfery tych najważniejszych dla nas Świąt, z których współczesny świat chciałby uczynić co najwyżej ludową tradycję. My jednak wiemy, że Chrystus prawdziwie zmartwychwstał i dlatego nie jest próżną nasza wiara. " 

"NIECH OBUMIERA W NAS – CO MA UMRZEĆ, A ZMARTWYCHWSTAJE – CO PRZEZNACZONE DO ŻYCIA, CO W NAS CHRYSTUSOWE.

Przyjaciołom i Bliskim najlepsze życzenia paschalne:

- pokoju pomimo strasznych wojen

- radości z rzeczy wielkich i drobnych

- obecności Pana między nami, którzy często

mało pasujemy do siebie"

 

"wesołych Świąt, pogody ducha i niezbędnego dystansu do otaczającej nas rzeczywistości. Niech w tych Świątecznych Dniach zagości w Twoim domu radość z małych i dużych sukcesów, satysfakcja ze wspaniałych osiągnięć naukowych i godnych pozazdroszczenia więzi rodzinnych." 

"życzę  błogosławionych Świąt Wielkanocnych. Niech Zmartwychwstały Chrystus mocą zwycięstwa opromienia każdy dzień życia i obdarza obficie łaskami: miłości, zdrowia i dobra. Niech siła Jego zwycięstwa będzie źródłem siły do przeciwstawiania się wszelkiemu złu. Niech ten wyjątkowy czas przyniesie pogodę ducha, radość i szczęście dzielone w gronie Najbliższych. Radosnego Alleluja!"

 

"Mistr Třeboňského oltáře krásně vystihl tu sílu života, která je v Něm... a šok a bezradnost žoldáků celého světa. Buďmě v naději a radosti".

 

"Życzę Wam zdrowych i smacznych świąt oraz ciepłej rodzinnej atmosfery przy wielkanocnym stole. Niech ta Wielkanoc będzie dla nas zapowiedzią przywrócenia pokoju na świecie i nadzieją na lepsze, spokojne i pomyślne czasy. Wszystkiego najlepszego!" 

"najserdeczniejsze, pełne ciepła pozdrowienia wielkanocne życzenia. Piszę w Wielki Piątek, w dniu, który niesie w sobie cień smutku, doświadczeń trudnych i nieraz nieodwracalnych. A jednak właśnie w tym krzyżu ukryta jest nadzieja: obietnica zbawienia i perspektywa, którą przynosi noc wielkanocna. Niech Zmartwychwstały Pan będzie dla Was niewyczerpanym źródłem siły w chwilach wymagających, a także radością i życiową energią na każdy dzień i wszystkie wyzwania."

"niech życzenia kierowane do Ciebie z okazji Świat Wielkanocnych mają moc utwierdzania Ciebie w czynieniu świata "lepszym". W podziękowaniu za "wszystko" wraz z życzeniami radości i satysfakcji podzielanej z Bliskimi "
"proszę przyjąć moje najserdeczniejsze życzenia Świąteczne -  wesołych Świąt w rodzinnym gronie, czasu na przemyślenia i zadumę nad prawdziwymi wartościami tego Świata."

"z okazji Świąt Wielkanocnych życzę Ci, aby Zmartwychwstały Chrystus napełnił Twoje serce pokojem i obdarzył  łaską w codziennym życiu. Niech światło prawdy, które zgłębiasz,  prowadzi Cię ku mądrości,  dobru i  daje nieustanne zadowolenie  z pomocy innym w ich duchowym rozwoju.. Życzę Ci zdrowia, sił oraz nieustającej radości płynącej z wiary. Błogosławionych Świąt!"

"Veľkonočné sviatky sú sviatky radosti.  Prajeme Vám, nech je pre Vás Veľká noc prameňom lásky, pokoja, porozumenia a pohody v kruhu najbližších".

"Niech ten wyjątkowy czas upływa w atmosferze bliskości, życzliwości i serdecznych spotkań przy świątecznym stole, pełnym smacznych wielkanocnych rarytasów. W imieniu Mistrzów życzę, aby był to czas odpoczynku, dobrych rozmów i refleksji, w którym sprawy naukowe, dydaktyczne i organizacyjne mogą na chwilę zostać zawieszone, ustępując miejsca temu, co naprawdę buduje wspólnotę, nadzieję i wewnętrzny spokój."

"Święto Wielkiej Nocy to czas otuchy i nadziei, czas odradzania się wiary   w siłę człowieka. Życzę, aby święta   Zmartwychwstania Pańskiego  przyniosły Panu Profesorowi i jego Rodzinie  radość, spokój i atmosferę wypoczynku.   Życzę, jak zawsze dużo, zdrowia i pogody ducha oraz oczywiście kolejnych, wspaniałych osiągnięć naukowych"

"życzę zdrowych, pełnych spokoju i radości Świąt Wielkanocnych, wielu ciepłych chwil z Najbliższymi, wiosennego optymizmu oraz kolejnych mądrych dokonań naukowych." 

"Z okazji zbliżających się Świąt Wielkanocnych, stanowiących fundament naszej nadziei i symbolizujących ostateczne zwycięstwo życia nad przemijaniem, pragnę przekazać Ci słowa braterskiej pamięci oraz najserdeczniejsze życzenia. Niech blask poranka wielkanocnego rozświetla mroki codziennych trosk, przynosząc głęboki spokój, ufność i radość z Tajemnicy Zmartwychwstania Chrystusa".
 

"W tym pięknym czasie Wielkanocy życzę Państwu radości, nadziei i spokoju. Niech te święta przyniosą do  domu, mnóstwo uśmiechu, ciepła i miłości. Wesołych Świąt!"

"W tym czasie odnowy, gdy natura budzi się do życia, a serca przepełnia wdzięczność, życzę Ci, aby chwile spędzone w gronie Najbliższych były okazją do wytchnienia i celebracji wspólnoty, która daje siłę do podejmowania kolejnych wyzwań. Niech wielkanocne orędzie o Życiu, które nie zna granic, towarzyszy Ci w każdym działaniu, przemieniając trud codziennej służby w poczucie spełnionej misji."

 

"Niech w domu zagoszczą wzruszenie, przyjaźń i miłość, niech z serca płynące życzenia się spełnią. Niech tradycyjne świąteczne potrawy będą ukłonem w stronę tradycji i niech pozwolą przywołać wspomnienia tych czasów, kiedy wśród nas byli ci, którzy odeszli, a pięknie się w naszym życiu zapisali. I niech nadzieja ani trochę w nas nie przygasa, ani trochę. Bądźmy zdrowi i pogodni. Pięknego świętowania! Wesołego Alleluja!"

"zdrowia i sił do przekraczania granic, a w te najpiękniejsze Święta radości i bliskości bycia z Najbliższymi. Alleluja"

"Dla Pana i Bliskich przesyłam najserdeczniejsze życzenia z okazji Świąt Zmartwychwstania Pańskiego. Niech to będą zdrowe i pełne wytchnienia dni, które dodadzą sił na kolejne miesiące. Wesołego Alleluja!" 

"z okazji Świąt Wielkanocnych składamy najserdeczniejsze życzenia zdrowia, spokoju oraz nadziei płynącej z budzącej się do życia wiosny. Niech ten wyjątkowy czas będzie pełen życzliwości, radości i wzajemnej bliskości, a także przyniesie wytchnienie od codziennych obowiązków. Życzymy, aby nadchodzące dni były źródłem inspiracji, siły oraz pomyślności – zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. Z wyrazami szacunku i serdecznymi pozdrowieniami" 

"Życzę Panu spokojnych, radosnych Świąt Wielkanocnych, spędzonych w gronie najbliższych, pełnych nadziei, zdrowia oraz wewnętrznej siły na realizację wszystkich planów i zamierzeń. Niech ten wyjątkowy czas przyniesie wiele dobrych chwil, wytchnienia od codziennych obowiązków oraz motywacji do dalszych działań".

Przedświątecznie o poezji dla pedagogów

 

 

 

Zastanawia mnie, kiedy wiersz,  nie przestając być tekstem, staje się zarazem darem poetów -  także dla pedagogów. 

Są wiersze, które się czyta okazjonalnie, sytuacyjnie, ale są też takie, które się otrzymuje.

Wczoraj dotarł do mnie najnowszy tomik poezji Danuty Muchy „Je fais danser les mots / Zatańczę słowa”, ktory został wydany we Francji w dwóch wersjach językowych: polskiej i francuskiej. 

Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że Autorka wpisała do niego odręcznie wiersz skierowany imiennie do mnie. 

„Bielą

nicią
albo
snem
bieli
wokół
nieba
— pieśń
zatańczyły
lotem
myśli
dni
otwarte
pełne
przyśnień" 

Nie jest to wiersz do dokonania przeze mnie analizy, gdyż nie jestem literaturoznawcą, ale do doświadczania piękna myśli genialnej polskiej poetki. 

Z pomocą AI odczytujemy: "Rozpoczyna się od bieli, tej samej, która może oznaczać początek, ciszę, ale i przestrzeń jeszcze niezapisaną. Biel nie jest tu kolorem, lecz warunkiem sensu.

Z niej wyłania się nić,  a więc relacja, coś, co łączy, prowadzi, spaja. Zaraz potem pojawia się sen — przestrzeń, w której sens nie podlega jeszcze rygorowi logiki, ale nie jest przez to mniej prawdziwy.

Właśnie tutaj rodzi się poezja. Nie w opisie świata, lecz w jego zszywaniu. Najbardziej poruszający wers brzmi: „zatańczyły lotem myśli”. 

To zdanie unieważnia fałszywy podział, który tak często obecny jest w edukacji: między rozumem a wyobraźnią, między nauką a poezją, między analizą a przeżywaniem. Myśl może tańczyć, a sens może unosić się jak puch. 

Dedykowany wiersz nie zatrzymuje się na kontemplacji. Kończy się słowami: „dni otwarte pełne przyśnień”, a to jest moment kluczowy, bo oto po drodze od bieli, przez niebo, przez myśl i uniesienie w locie dochodzi się do sennych abstrakcji".

To nie jest poezja samotności, ale poezja relacji. W tym sensie mamy tu do czynienia z czymś, co od lat próbuję wydobywać poetycką pedagogię z twórczości tych, którzy nie są zawodowcami w tej dziedzinie, lecz uczonymi w dyscyplinie psychologia, socjologia, historia czy pedagogika.

Poezją, która nie ilustruje wychowania, nie opisuje go, lecz sama staje się wydarzeniem wychowawczym. Wychowanie jak edukacja trwają przez całe życie, a zatem nie zaczynają się od samej wiedzy, ale od spotkania w buberowskim sensie. 

Dedykowany mi wiersz nie został mi „zadany”, nie jest też elementem programu kształcenia, a tym samym nie jest przedmiotem egzaminu państwowego. Został mi podarowany, a dar jest zawsze początkiem lub dopełnieniem relacji.  

Dlatego coraz częściej myślę, że jednym z problemów współczesnej edukacji nie jest brak przeżywania poezji w szkole. Jest nim to, że poezja przestaje być doświadczeniem, a staje się zadaniem, podczas gdy najważniejsze wiersze nie uczą, ale prowadzą od ciszy do spotkania. 

W czasach fałszywych narracji, w zgiełku walk  o różnego rodzaju zyski - Danuta Mucha (prof. UJK w Kielcach) upomina się o chwilę ciszy i zatopienie w niej własnych sumień, bo:

"Nie od słowa

lecz z zachwytu

cisza brodzi

nieba słyszą

wiśnie białą

drogą płyną

za horyzont

- milkną

znikąd"

(s. 110).  

 

Alleluja! Zdrowych, pogodnych Świąt Zmartwychwstania Pańskiego! Do zobaczenia po Świętach Wielkiej Nocy.