Finał tegorocznego konkursu w Niemczech na Szkołę Roku 2026

 

Jesienią każdego roku czekam na ogłoszenie wyniku ogólnokrajowego konkursu Fundacji Roberta Boscha na Niemiecką Nagrodę Szkolną w danym roku (Deutscher Schulpreis 2026).  Nominowane do finału szkoły otrzymują: 1) najwyżej oceniona - najwyższą nagrodę w wysokości 100 tys. Euro, 2) pięć kolejnych w ocenie - po 30 tys. Euro, zaś 3) pozostałych dziewięć szkół - po 5 tys. Euro, Finansowe docenienie jest czymś wtórnym wobec gotowości kadry nauczycielskiej, uczniów i ich rodziców do poddania się eksperckiej ewaluacji. 

Niniejszy konkurs nie jest ani plebiscytem, ani rankingiem, ale opartym na autoewaluacji i ewaluacji naukowej docenieniu wypracowanego latami przez nauczycieli wraz z uczniami i ich rodzicami własnego profilu (auto-)dydaktycznego, (samo-)wychowawczego oraz kulturowego szkoły.

Do konkursu przystępują szkoły różnego typu - podstawowe, ponadpodstawowe, zintegrowane, inkluzyjne, które wyróżnia spójne połączenie indywidualizacji uczenia się, efektywne tworzenie trwałych relacji uczniów i ich rodziców z nauczycielami oraz poczucie odpowiedzialności wszystkich podmiotów szkoły za rozwój młodych pokoleń. To są szkoły zorientowane na uczniów, a ich innowacyjność polega przede wszystkim na konsekwentnym przeorganizowaniu codziennej pracy, tak aby przyjęte w ich misji zasady rzeczywiście działały.

Nagrodę główną otrzymała zintegrowana szkoła ogólnokształcąca z etapem maturalnym (integrierte Gesamtschule mit gymnasialer Oberstufe) Bertha-von-Suttner-Schule z miejscowości Mörfelden-Walldorf, której założenia pedagogiczne mają na celu przeciwdziałanie utrwalaniu niepowodzeń szkolnych. Nauczyciele rozwijają własne rozwiązania samosterownego uczenia się, które określa się tajemniczym skrótem - SegeL i InSeL. Są one również grą słów: niemieckie Segel oznacza „żagiel”, a Insel — „wyspę”.  

W sensie edukacyjnym SegeL (Selbstgesteuertes Lernen) oznacza uczenie się kierowane przez samego ucznia, czyli samosterowną autoedukację, a InSeL (Individualisiertes Selbstgesteuertes Lernen) oznacza zindywidualizowane samosterowne uczenie się. Dwa podejścia do uczenia się polegają na tym, że uczeń stopniowo przejmuje planowanie, kontrolowanie i ocenianie własnej pracy, korzystając z przygotowanych pomocy dydaktycznych oraz pomocy nauczyciela.

SegeL służy stopniowemu uczeniu kierowania własną pracą. Uczniowie korzystają z list zadań obowiązkowych i do wyboru oraz tygodniowego planera. Wyznaczają cel uczenia się, wybierają zadania, sprawdzają wyniki, poprawiają błędy i dokumentują postępy. Praca obejmuje uporządkowane fazy: przygotowanie, pracę indywidualną w ciszy, pracę otwartą — także w parach i grupach — oraz informację zwrotną. W wydzielonych godzinach można wybierać materiały z niemieckiego, matematyki i angielskiego; zwykle dostępnych jest dwóch nauczycieli.

InSeL przenosi tę zasadę na etap przygotowujący do matury. Szkoła opisuje tę fazę jako obejmującą klasy 5–10. Od początku tego etapu edukacji uczeń zna cele kształcenia, materiały, harmonogram i kryteria oceny. Otrzymuje zadania podstawowe oraz rozszerzające, może wybierać formę pracy i w znacznym zakresie tempo realizacji zadań. Diagnoza początkowa, śródokresowa i końcowa pomaga rozpoznać osiągane postępy. Każdy etap rozwija również wybraną umiejętność ponadprzedmiotową, np. planowanie czasu, wyszukiwanie informacji czy prezentowanie wyników własnej edukacji.

Powyższe a skrótowe określenia nie oznaczają zatem nowej teorii kształcenia, tylko konkretny sposób realizacji znanych zasad wspierania samodzielności uczniów i indywidualizacji procesu kształcenia. Uczeń rozpoznaje własne potrzeby, wybiera sposób pracy i ocenia własne postępy, a jednocześnie uczy się współdziałać, korzystać z pomocy i udzielać jej innym. Indywidualizacja i uspołecznienie mogą się tu wzajemnie wspierać. 

Tak konstruowaną edukację charakteryzuje tożsamościowy wymiar uczenia się, które zapewnia uczniom możliwość odkrywania tego, co ich interesuje, samopoznania własnego stylu uczenia się, rozpoznawania tego, co już potrafią i w czym potrzebują wsparcia. W takiej organizacji procesu uczenia się jest przestrzeń dla odrębności ucznia we wspólnocie. Odpowiedzialność zyskuje wówczas podstawę w doświadczeniu, że każdy ma wpływ na swoje działanie, rozumie jego cele i może rozpoznać konsekwencje własnych decyzji. Warunkiem pozostaje rzeczywisty, istotny dla ich rozwoju wybór działań oraz wsparcie nauczyciela dostosowane do gotowości i aspiracji uczniów. Dopiero obserwacja praktyki pozwala ocenić, w jakim stopniu szkoła urzeczywistnia ten potencjał.

Zwycięska w tym konkursie szkoła współpracuje z naukowcami z Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie. Zdiagnozowane na początku trudności, niepowodzenia oraz wcześniejsze opinie na temat wyników kształcenia nie zamykają uczniom możliwości uzyskiwania wyższych osiągnięć.  

 

(logo i foto zwycięskiej szkoły: SegeL – bertha-online)