Typologia komentatorów polityki oświatowej

 

(Ilustracja: ChatGPT / DALL·E, OpenAI, opracowanie własne z użyciem AI)

    

Po wypowiedzi ministry Barbary Nowackiej na temat rodziców jako zmory szkolnej, pojawiła się w mediach społecznościowych lawina komentarzy. Pod krótkim tekstem (opracowaniem) Pauliny Ciesielskiej w "Wirtualnej Polsce" znajdziemy prawie 700 wpisów-komentarzy. Postanowiłem dokonać ich analizy, poszukując odpowiedzi na dwa pytania: 

1)  Jaką zajmują postawę wobec wypowiedzi ministry edukacji?

2)   Z jakiej pozycji (roli) społecznej formułowana jest w debacie publicznej opinia czytelników na temat wypowiedzi ministry? Kim są komentujący - rodzicami, nauczycielami czy obywatelami zaangażowanymi po jednej stronie sporu politycznego?  

 POZIOM I ANALIZY — Typologia postaw:

1. Postawa AKCEPTUJĄCA ("miała rację")

Liczna grupa komentarzy bezwarunkowo popiera wypowiedź Nowackiej, często odwołując się do własnego doświadczenia: "pracuję w szkole 25 lat, coś o tym wiem", "jeden toksyczny rodzic i po temacie". Charakterystyczne jest tu uogólnianie jednostkowych obserwacji na wszystkich rodziców, co jest symetrycznie tym samym błędem, który zarzucają ministrze jej krytycy.

2. Postawa odrzucająca (ad personam, ale nie merytoryczna:

Duża grupa czytelników atakuje osobę Barbary Nowackiej, a nie wyrażony przez nią pogląd. Wypominają jej uzyskanie wykształcenia na uczelni ojca, niekompetencję, żądają dymisji. To komentarze pozornie merytoryczne, w istocie będące typową reakcją emocjonalno-polityczną. Argument o "licencjacie u tatusia" pojawia się wielokrotnie jak mantra.

3. Postawa symetryzująca

Stosunkowo dojrzała intelektualnie grupa dostrzega obustronność problemu: "tak jak toksyczni rodzice, tak i toksyczni nauczyciele", "jedna toksyczna ministra też potrafi popsuć". To myślenie systemowe, choć wyrażone publicystycznie.

4. Postawa konstytucyjno-prawna

Nieliczna, ale merytorycznie najsilniejsza grupa komentatorów: "szkoła ma być neutralna światopoglądowo, światopogląd zgodnie z konstytucją przekazują rodzicom", "to rodzice decydują". Wypowiadający się odwołują się do porządku prawnego, a nie do emocji.

5. Postawa ideologiczno-kulturowa

Najliczniejsza i najbardziej hałaśliwa reprezentacja czytelników — publikuje komentarze, w których spór o wypowiedź B. Nowackiej staje się pretekstem do rozgrywania konfliktu światopoglądowego: Kościół vs. laicyzacja, PiS vs. KO, tradycja vs. postęp. Całkowicie znika meritum w ich wypowiedzi.

6. Postawa ofiary instytucjonalnej

Kilka komentarzy nauczycielskich wyrażających wyczerpanie i bezsilność: "współczuję nauczycielom", "za żadne pieniądze nie chciałbym tak pracować". To głos ludzi dających się usytuować między roszczeniowymi rodzicami a wymaganiami systemu szkolnego.

7. Postawa per analogiam 

Są też nieliczne, ale celne komentarze ironiczne: "pacjenci są zmorą służby zdrowia, bo chorują" . W ten sposób, przez analogię, obnażają logiczny absurd wypowiedzi ministerki.

POZIOM II analizy — Rozpoznawalne role społeczne

Nauczyciele — rozpoznawalni są na podstawie dzielenia się konkretnymi doświadczenia z własnej pracy, znajomości realiów szkoły, zmęczenia i jednoczesnego popierania B. Nowackiej w tej kwestii, nawet przy delikatnej krytyce jej innych działań. Piszą: "słyszałem to na wywiadówkach", "byłam wychowawcą 40 lat".

Rodzice — dwie wyraźne podgrupy:

• rodzice krytyczni wobec innych rodziców — często sami przyznają, że doświadczyli      roszczeniowości innych rodziców,
• rodzice broniący podmiotowości rodziny — powołują się na prawo, Konstytucję, pierwszeństwo rodziny przed placówką oświatową.

Obywatele po stronie władzy (elektorat KO) — popierają B. Nowacką niezależnie od kwestii merytorycznej. Każdą krytykę traktują jako atak PiS-u lub Kościoła. Charakterystyczne słownictwo: "ciemnogród", "zacofanie", "brawo ministra".

Obywatele w opozycji do władzy (elektorat PiS i prawicy?) — atakują osobę ministry, powołują się na wartości rodzinne i religijne, żądają dymisji. Charakterystyczne wypowiedzi: "indoktrynacja", "lewacka ideologia", "do dymisji".

Komentatorzy bez rozpoznawalnej roli — są najliczniejsi, a reagują impulsywnie, przeskakują między tematami wypowiadając się przy tej okazji na temat emerytur, granicy, Kościoła itp., używają wypowiedzi B. Nowackiej jako pretekstu do rozładowania frustracji niezwiązanej z edukacją.

Najbardziej rozpoznawalne jest w tym dyskursie to, że prawie nikt nie rozmawia o dziecku. W sporze o to, czy rodzice są "zmorą szkoły", dziecko jako podmiot procesu wychowania i kształcenia praktycznie nie istnieje w tych komentarzach. To samo w sobie jest diagnostyczne, bowiem potwierdza moją tezę, że zarówno w debacie politycznej jak i publicznej dziecko pozostaje obiektem sporu dorosłych, nie podmiotem, o którego dobro realnie chodzi.

Znikające w sporze dziecko odzwierciedla paradoks systemu oświatowego, który ma mu służyć a nie zawłaszczać. 

To jest sedno problemu. I jest ono głęboko tragiczne — system edukacji, który formalnie istnieje dla dziecka, w praktyce staje się areną, na której dorośli rozgrywają własne konflikty, potrzeby i lęki, a dziecko-uczeń-nastolatek staje się nieobecnym pretekstem.

Komentarze są więc lustrem nie tyle sporu o edukację, co niedojrzałości debaty publicznej, i to tej samej niedojrzałości, którą dostrzeżemy w wypowiedziach rodziców, nauczycieli i polityków.