Nominacja prof. dr.hab. Marty Wrońskiej z Uniwersytetu Rzeszowskiego

 

Pedagogika medialna w Polsce wreszcie doczekała się Profesorki, która po nominacji prof. Michała Klichowskiego z UAM reprezentuje nieco inną, ale jakże potrzebną dziedzinę badań procesów pedagogicznych lokowanych między technologią, kulturą i etyczną odpowiedzialnością w edukacji.

Droga naukowa prof. dr hab. Marty Wrońskiej jest przykładem konsekwentnego, wieloletniego budowania własnego miejsca w pedagogice, której przedmiotem nie jest już wyłącznie szkoła rozumiana jako instytucja nauczania, lecz szeroko pojęte środowisko komunikacyjne, medialne i kulturowe, w którym dokonuje się formowanie człowieka. Jej biografia akademicka wyrasta z klasycznego przygotowania pedagogicznego, lecz od początku kieruje się ku tym obszarom, które w ostatnich dekadach stały się jednymi z najbardziej dynamicznych pól badań edukacyjnych: technologii kształcenia, pedagogiki medialnej, edukacyjnych zastosowań mediów elektronicznych, kultury medialnej adolescentów, nauczycieli, seniorów oraz uczenia się w społeczeństwie informacyjnym.

Już praca magisterska, obroniona 3 lipca 1987 roku, poświęcona mikronauczaniu w kształceniu umiejętności metodycznych nauczycieli, zapowiadała orientację badawczą skoncentrowaną na relacji między techniką, metodą i kompetencją pedagogiczną. Nie była to jeszcze pedagogika cyfrowa w dzisiejszym rozumieniu tego terminu, lecz była to już refleksja nad tym, w jaki sposób nauczyciel może doskonalić swój warsztat dzięki świadomie organizowanym procedurom dydaktycznym. Można powiedzieć, że u początków tej drogi znajdowało się pytanie o nauczyciela jako profesjonalistę uczącego się własnego działania.

Kolejny etap tej drogi wyznacza doktorat z nauk humanistycznych, uzyskany 25 czerwca 1997 roku na podstawie rozprawy „Analiza struktury treści i odbioru programów telewizyjnych dla dzieci i młodzieży na przykładzie programów »Ziarno« i »5 – 10 –15«”, napisanej pod kierunkiem prof. dra hab. Jerzego Chłopeckiego. Przedmiot tej rozprawy dobrze pokazuje moment przejściowy w polskiej pedagogice końca XX wieku. Telewizja była wówczas jednym z najważniejszych mediów socjalizacyjnych, a zarazem jednym z najczęściej niedocenianych czynników oddziaływania wychowawczego. Analiza programów dziecięcych i młodzieżowych oznaczała więc nie tylko badanie przekazu medialnego, ale także namysł nad tym, jak kultura popularna, edukacja nieformalna i komunikacja masowa współtworzą wyobraźnię młodego pokolenia.

Habilitacja, uzyskana 21 maja 2013 roku w dziedzinie nauk społecznych w zakresie pedagogiki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na podstawie rozprawy „Kultura medialna adolescentów. Studium dostępu”, stanowi logiczne pogłębienie wcześniejszych zainteresowań. W centrum znalazł się już nie tylko przekaz medialny, lecz uczestnictwo młodzieży w kulturze medialnej. To przesunięcie jest bardzo ważne. Oznacza odejście od prostego pytania: „co media robią z dzieckiem?” ku pytaniu znacznie bardziej złożonemu: „jak młody człowiek żyje w środowisku medialnym, jak uzyskuje do niego dostęp, jak go interpretuje, jak w nim uczestniczy i jak przez nie konstruuje swoje doświadczenie?”. W tym sensie dorobek prof. Marty Wrońskiej wpisuje się w szerszą przemianę pedagogiki medialnej: od technologii kształcenia ku antropologii edukacji medialnej.

W osiągnięciach Profesorki są m.in. cztery monografie autorskie, pięć monografii pod jej redakcją naukową, hasła encyklopedyczne, ponad dziewięćdziesiąt artykułów w czasopismach i pracach zbiorowych oraz dwadzieścia dwa teksty popularnonaukowe. Już sama liczba publikacji świadczy o znacznej aktywności naukowej, ale ważniejsza od ilości jest konsekwencja tematyczna. Dorobek ten nie jest rozproszonym zbiorem przypadkowych opracowań, lecz rozwija się wokół wyraźnego rdzenia problemowego: relacji między człowiekiem, edukacją, mediami i zmianą społeczną. 

Istotną cechą Pani Profesor jest jej osadzenie instytucjonalne. Od 1 października 1987 roku Marta Wrońska związana jest z rzeszowskim środowiskiem akademickim: najpierw z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Rzeszowie, a następnie z Uniwersytetem Rzeszowskim. Przechodziła kolejne szczeble kariery akademickiej: od asystenta, przez adiunkta, po profesora nadzwyczajnego, a następnie profesora Uniwersytetu Rzeszowskiego. Ta ciągłość nie oznacza jednak statyczności. Przeciwnie, jej droga zawodowa towarzyszyła przemianom samej jednostki akademickiej: od Zakładu Technologii Kształcenia, przez Zakład Edukacyjnych Zastosowań Technologii Informacyjnych, Katedrę Pedagogiki Medialnej i Komunikacji Społecznej, po obecną Katedrę Badań Szkoły i Mediów. W tych zmianach nazw odbija się historia przemian samej pedagogiki: od technologicznego optymizmu ku bardziej złożonemu badaniu szkoły, mediów, komunikacji i kultury.

Na uwagę zasługuje także pełnienie licznych funkcji organizacyjnych. Prof. Marta Wrońska była kierownikiem Zakładu Edukacyjnych Zastosowań Technologii Informacyjnych, zastępcą dyrektora Instytutu Pedagogiki, kierownikiem Katedry Pedagogiki Medialnej, dyrektorem Instytutu Pedagogiki, zastępcą dyrektora Instytutu Pedagogiki do spraw nauki i jakości kształcenia, a od 1 września 2024 roku kieruje Katedrą Badań Szkoły i Mediów. Tak rozległe doświadczenie organizacyjne świadczy o tym, że jej aktywność nie ograniczała się do indywidualnej pracy badawczej i dydaktycznej, lecz obejmowała również współkształtowanie instytucjonalnych warunków rozwoju pedagogiki na Uniwersytecie Rzeszowskim.

Ważnym wymiarem jej biografii akademickiej jest umiędzynarodowienie doświadczeń naukowych. Staże i pobyty badawcze w Stanach Zjednoczonych, Ukrainie oraz Holandii pozwalają widzieć jej dorobek nie tylko w perspektywie lokalnej czy krajowej, lecz także w szerszym kontekście porównawczym. Szczególne znaczenie ma staż na Bagwell College of Education w Kennesaw State University w USA, pobyt w Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym w Równem oraz staż naukowo-badawczy w De Pedagogisch Technische Hogeschool Nederland w Eindhoven. Potwierdza tym samym swoją obecność w obiegu naukowym oraz jej otwartość do konfrontowania własnych ustaleń z różnymi środowiskami akademickimi.

Szczególnie interesujące jest w dorobku naukowym M. Wrońskiej podejście transwersalne, które oznacza przekraczanie jednowymiarowych opisów zjawisk edukacyjnych i medialnych. Media nie są traktowane przez badaczkę wyłącznie jako narzędzia techniczne, szkoła nie jest jedynie miejscem transmisji wiedzy, a użytkownik mediów nie jest biernym odbiorcą przekazu. 

Badane zjawiska są ujmowane przekrojowo, w kontekście społecznym, kulturowym, technologicznym i edukacyjnym. Dzięki temu możliwe staje się uchwycenie dynamiki zmian oraz zrozumienie, że uczestnictwo w kulturze medialnej jest zawsze zarazem kwestią dostępu, kompetencji, habitusu, środowiska rodzinnego, praktyk szkolnych i szerszych nierówności społecznych.

Pedagogika medialna w ujęciu Pani Profesor nie ulega ani technologicznemu zachwytowi, ani moralnej panice. Raczej próbuje ona rozumieć, diagnozować i wskazywać warunki odpowiedzialnego uczestnictwa człowieka w świecie mediów.

W tym sensie dorobek prof. dr hab. Marty Wrońskiej ma znaczenie dla współczesnej pedagogiki jako dyscypliny stojącej wobec głębokiej zmiany cywilizacyjnej. Jej prace wyrastają z tradycji technologii kształcenia, ale wykraczają poza nią ku badaniom nad kulturą, komunikacją, dostępem, kompetencjami i uczeniem się przez całe życie. Łączą refleksję nad dzieckiem, młodzieżą, nauczycielem, dorosłym i seniorem, pokazując, że edukacja medialna nie jest etapowym dodatkiem do programu szkolnego, lecz jednym z podstawowych wymiarów współczesnej kondycji człowieka.

Nominacja profesorska Marty Wrońskiej jest zwieńczeniem drogi konsekwentnej, zakorzenionej instytucjonalnie, badawczo rozpoznawalnej i społecznie potrzebnej. Jest to droga uczonej, która przez kilka dekad śledziła przemiany mediów i edukacji nie z pozycji chwilowej fascynacji nowością, lecz z perspektywy pedagogicznej odpowiedzialności za człowieka uczącego się, komunikującego, dorastającego, starzejącego się i poszukującego własnego miejsca w coraz bardziej zmediatyzowanym świecie.

SERDECZNE GRATULACJE DLA PANI PROFESOR!