niedziela, 22 marca 2015

Edukacja alternatywna w warunkach pozorowanej i proceduralnej demokracji


Ukazał się kolejny tom o edukacji alternatywnej w kraju i na świecie, który wypełniają artykuły kilkudziesięciu autorów. Reprezentują oni nie tylko uznane ośrodki akademickie w Polsce i za granicą, lecz także różne szczeble oświaty, ośrodki doskonalenia nauczycieli, stowarzyszenia i fundacje działające na rzecz demokratyzacji i wolności w edukacji. Wszyscy autorzy zawartych w nim tekstów brali udział w VII Międzynarodowej Konferencji "Edukacja alternatywna - dylematy teorii i praktyki", którą zorganizował Wydział Pedagogiczny Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie w merytorycznym i organizacyjnym partnerstwie z Domem Spotkań z Historią w Warszawie (DSH) oraz Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń (WCIES)naszej stolicy.

Dominantą treściową konferencji była analiza i prezentacja alternatywnych teorii i praktyk edukacyjnych na świecie, ze szczególnym zwróceniem uwagi na edukację w demokracji i ku demokracji, na prawa dziecka i jego wychowawców oraz miejsce edukacji alternatywnej w społeczeństwach obywatelskich. Do takich nadal nie należy III RP.

W czasie trzydniowych obrad, które miały miejsce w październiku 2012 r., dokonano pogłębionej i, co istotne, interdyscyplinarnej refleksji nad szkolnictwem alternatywnym (publicznym i niepublicznym), przedstawiono różne modele szkół alternatywnych oraz zróżnicowanych kulturowo podejść do wychowania. Przedmiotem wspólnej analizy były niekonwencjonalne teorie, doświadczenia i metody prowadzenia badań w zakresie alternatywnej edukacji. […] Tajemnica niezmienności dążeń reformatorskich […] tkwi nie tylko w ideologii pedagogicznego indywidualizmu, neoromantyzmu lub pedagogiki oporu, lecz także w coraz silniej odczuwanej przez szeroko pojmowanych wychowawców potrzebie zrezygnowania z odczłowieczających struktur i praktyk edukacyjnych na korzyść rzeczywistej, a nie jedynie deklarowanej humanizacji procesu kształcenia i wychowania. Stąd też najprawdopodobniej tak szerokie zainteresowanie licznych pedagogów problematyką wielości dróg wiodących do edukacyjnego i wychowawczego powodzenia.


O konferencji pisałem w blogu w czasie, kiedy trwały jej obrady. Cieszę się, że po kilku latach, ukazał się zbiór rozpraw, który był przygotowywany bardzo starannie, a koszty wydania przejęła na siebie Oficyna "Impuls". Wyszliśmy bowiem wówczas z założenia, że lepiej jest maksymalnie zminimalizować opłatę konferencyjną, by mogli wziąć udział w trzydniowych obradach wszyscy zainteresowani, niż uczynić ją ze względów na koszty niedostępną dla wielu naszych nauczycieli, studentów czy pedagogów. Tak więc wspomniana debata była - jak na kapitalizm - wysoce alternatywna.


Książki z międzynarodowej serii "Edukacja alternatywna", które wydajemy z "Impulsem" od 1992 r. jako świadectwo i źródło innowatyki pedagogicznej, nie tracą na swojej aktualności. Wprost przeciwnie. Im bardziej w Polsce mamy do czynienia z restytucją autorytaryzmu, prymitywnego bodźcowania nauczycieli i dyrektorów placówek oświatowo-wychowawczych przez centralistyczną władzę oświatową (MEN), w której interesie jest wzmacnianie konformizmu, bierności i bezkrytycyzmu nauczycieli, tym bardziej powroty do minionych lektur oraz studia najnowszej rozprawy pozwalają odzyskać wiarę, że pedagogika jest w tym zakresie suwerenna merytorycznie i wolna od urzędniczego bełkotu czy manipulacji.


Całość tomu przygotowała do druku prof. ChAT dr hab. Renata Nowakowska-Siuta, prodziekan Wydziału Pedagogicznego, autorka niedawno wydanej pod patronatem KNP PAN rozprawy z pedagogiki porównawczej, zaś - jak zwykle - z wielką troską o jakość edycji, estetykę i korektę wydała najnowszy tom Oficyna Wydawnicza "Impuls" w Krakowie.


W przedłożonym tomie znajdziemy zatem interesujący zbiór studiów, analiz i doświadczeń pedagogów szkolnych i pozaszkolnych, andragogów i edukatorów obejmujący w ich tekstach cały wachlarz sztuki rozwiązywania problemów edukacyjnych. Skupiliśmy wówczas uwagę na angażowaniu się edukacji i w edukacji na rzecz budowania społeczeństwa obywatelskiego, na rzecz demokracji: od zagadnień teorii pedagogicznych do egzemplifikacji modeli teoretycznych w szkolnej codzienności, od edukacji formalnej do nieformalnych projektów edukacyjnych, od opisu zależności, w jakie uwikłana jest szkoła, do autonomicznego tworzenia i urzeczywistniania celów kształcenia i wychowania, od ideologicznych postulatów pedeutologicznych do propozycji zmian w przygotowaniu nauczyciela do pracy dydaktycznej i wychowawczej.

Oto układ treści najnowszego tomu pod red. Renaty Nowakowskiej-Siuty:

Część I. Teoretyczne i metodologiczne dylematy alternatywności pedagogiki i pedagogii

Z.A. Kłakówna. Czy polska szkoła ma szansę na zmianę?   

O. Czerniawska. Oświata dorosłych jako druga szansa w świetle badań biograficznych   

I. Nowosad. Źródła koncepcji autonomii szkoły w Europie. Autonomia szkoły w dorobku przedstawicieli pedagogiki reformy    

S. Dylak, A. Wiśniewska, M. Leszkowicz. Strategia kształcenia wyprzedzającego – nauczyciel architektem wiedzy ucznia    

M. Muszyńska. Gdy metoda edukacyjna staje się metodologią badań jakościowych – w stronę własnego projektu    

J. Kiersch. Den Sinn des Lernens entdecken: Rudolf Steiner und Ernst Cassirer    

J. Bąbka. Uczenie się we współpracy jako edukacja ku demokracji   

A. Murzyn. Transformacja zamiast reformacji. Kena Robinsona krytyka systemu edukacji   

A. Żywczok. Pedagogika pomyślnej egzystencji jako reaktywowanie postawy afirmacji życia w kulturze europejskiej   

J. Kruk. Filozoficzne aspekty rozwoju dziecka w kontekście fenomenologicznego i dialogicznego odczytania myśli Marii Montessori 
B. Surma. „Edukacja i pokój” w koncepcji pedagogicznej Marii Montessori w kontekście wychowania do demokracji   

H. Retter. Aspekte der Bildungsgerechtigkeit in der liberalen Demokratie – oder: Nützt die deutsche Bildungsdiskussion der „Alternativen Pädagogik” in Polen?   

K. Rýdl. Alternativní pedagogika pod vlivem společenských změn v České republice v letech 1989–2012   


Część II. Pedagogika Janusza Korczaka – współczesna recepcja idei a procesy demokratyzacji szkoły

M. Kirchner. Janusz Korczak: Achtung und Anerkennung des Kindes als Elemente einer Anthropologie des Kindes. Das Kind als gleichwertiger und gleichberechtigter Mensch   

D. Misiak. Idea planu daltońskiego a prawo do indywidualizmu edukacyjnego dziecka   

K. Chmiel, A. Maj. Podmiotowość dziecka w procesie nauczania, czyli porównanie myśli pedagogicznej Janusza Korczaka z filozofią International Baccalaureate Organization

A. Bystrzycka. Janusz Korczak – rzeźbiarz duszy dziecięcej   

T. Wejner-Jaworska. Prawa dziecka w edukacji alternatywnej   


Część III. Pedagogika alternatywna w praktyce


A. Wróbel. Działanie wychowawcze w dyskursie pedagogiki alternatywnej (na przykładzie nieautorytarnych koncepcji wychowania) 

L. Wollman. Społeczne i emocjonalne aspekty uczenia się – zaniedbane obszary polskiej szkoły   

M. Magda-Adamowicz. Nauczyciel twórczy pedagogicznie w edukacji alternatywnej   

B. Tołwińska. Kierowanie szkołą w ujęciu alternatywnym   

J. Sajdera. Edukacja przedszkolna jako sprawdzian dla zaangażowanego społeczeństwa   

D. Danielik-Kowalska. Progresywne inspiracje dla planów reform edukacyjnych w Polsce   

K. Zajdel. Podcast w nauczaniu wczesnoszkolnym   

D. Zawadzka. Nauczyciel – interwent. Konieczność przygotowywania pedagogów szkolnych do reagowania w sytuacjach kryzysu   

J. Tomiło. Niektóre teoretyczno-metodologiczne problemy badań dotyczące edukacji dorosłych przez Internet   

I.B. Zielińska. VII Międzynarodowa Konferencja „Edukacja alternatywna – dylematy teorii i praktyki”. O wybranych „rodzynkach” i muzycznej edukacji   


2 komentarze:

  1. Z wielkiego buntu i oporu wobec demoralizującej, nieludzkiej szkole tradyjcyjnej zrodziła się w Cieszynie idea (której współtwórcą mam być przyjemność) powołania autorskiej wolnej szkoły, w której nikt nie będzie niszczył dziecięcych marzeń, w której dziecko może się uczyć na leżąco lub chodząc jeśli tak mu lepiej, w której nie będzie sztucznego podziału na 45 min. lekcje, nie będzie oceniania i porównywania, lecz wsparcie, zachęta i stymulacja i w której dziecko samo wskaże kierunek, w którym chce iść a rola wychowawców ograniczy się do subtelnego korygowania, organizowania stymulującego środowiska i pomocy, gdy będzie niezbędna. Wyrażam sprzeciw wobec faktu, że ministerstwo arbitralnie narzuca treści nauczania - dlaczego właśnie ten fragment wiedzy, a nie inny? Jeśli dziecko nie jest gotowe na pewne treści powinna być możliwość przesunięcia ich w czasie, ale jeśli chcę pogłębić temat, który w szkolnym podręczniku jest zaledwie liźnięty - również powinno mieć taką możliwość. Zamierzamy, w naszej nowej szkole, korzystać z osiągnięć neurodydaktyki i FAKTYCZNIE przygotować dziecko do osiągnięcia sukcesu w przyszłym życiu. Poza tym pozwolimy Hani zrealizować się jako Hania, a Jasiowi jako Jasiu, a nie spełniać oczekiwania dorosłych i okazywać im bezwzględne posłuszeństwo ("Posłuszeństwo już mieliśmy. Jak w komorach gazowych kończył się gaz, to posłuszni je napełniali" - prof. Gerald Hüther). Mam tylko nadzieję, że "państwo" nie przeszkodzi nam w realizacji pomysłu. Choć tyle mogliby dla obywateli zrobić - nie przeszkadzać! Karolina Czech

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. No to powodzenia... nie Pani pierwsza i nie ostatnia.

      Usuń